اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به کمیسیون گردشگری اتاق ایران است.
کمیسیون گردشگری اتاق ایران در سال ۱۴۰۴ بر رفع گلوگاههایی تمرکز کرد که مانع از جهش این صنعت و پایداری فعالیت بخش خصوصی شده بود.
• بحران هویت صنفی و استقلال تشکلها: ابلاغ آییننامه جدید ثبت تشکلهای گردشگری (موضوع ماده ۸۳ قانون برنامه هفتم) که با دخالت بدنه دولتی، استقلال بخش خصوصی را به مخاطره میاندازد.
• موانع توسعه زیرساخت و واگذاریها: کندی در اجرای ماده ۲۷ جهت واگذاری اماکن تاریخی و پروژههای نیمهتمام دولتی به بخش خصوصی و بروکراسی حاکم بر منابع آبی و آببندانها.
• ضعف در برندینگ بینالمللی و هزینههای حضور: چالشهای ارزی و هزینههای گزاف فعالان داخلی برای حضور در نمایشگاههای جهانی و نیاز به بازتعریف جایگاه ایران در گردشگری سلامت.
• موانع توسعه گردشگری آبی و روستایی: عدم شناسایی ظرفیتهای اقتصادی «آببندانها و منابع آبی» و چالشهای قانونی در تغییر کاربری اراضی زراعی برای احداث واحدهای اقامتی.
• خلأ دیپلماسی تجاری در رویدادهای بینالمللی: بالا بودن هزینههای ورود شرکتهای خارجی و سختی حضور فعالان داخلی در بازارهای هدف.
• مخالفـت بـا پیشـنهاد طـرح تشـکیل " اتـاق گردشـگری" توسـط وزارت میـراث فرهنگـی، گردشـگری و صنایعدستی و فراکسیون گردشگری مجلس شورای اسلامی و جلوگیری از این اقدام مغایر با قوانین و مقررات موجود.
• تلاش و پیگیری ثبت برند و شعار ملی گردشگری سلامت کشور: برگزاری جلسات مشترک با وزارتخانهها و سازمانهای ذیربط.
• ایجاد و طراحی پلتفرم و بن سازه گردشگری سلامت کشور: با عنایت به مصوبات شورای راهبری گردشگری سلامت کشور طراحی و مدیریت بن سازه مذکور به عهده کمیته گردشگری سلامت کمیسیون گردشگری اتاق ایران خواهد بود.
• اعلام وضعیت اضطراری گردشگری: «فورس ماژور» تنها راه نجات صنعت گردشگری کشور در وضعیت موجود
• اعلام آمادگی طراحی بستههای حمایت از فعالان بخش خصوصی و تشکلهای صنعت گردشگری: در موقعیت بحرانی موجود و ارائه آن به دولت و مجلس
آسیبشناسی و ضرورت حل مسائل
آسیبها: تداخل وظایف حاکمیتی با فعالیت تشکلها موجب سردرگمی فعالان و کاهش انگیزه سرمایهگذاری شده است. همچنین بلاتکلیف ماندن پروژههای عمرانی گردشگری، باعث هدررفت منابع ملی و فرصتهای اشتغالزایی و عدم اصلاح بند (ز) ماده ۱ قانون حفظ کاربری اراضی، باعث توقف پروژههای گردشگری روستایی بهویژه در استانهای شمالی (مانند گلستان) شده بود.
از طرفی بلاتکلیفی در واگذاری اماکن تاریخی (ماده ۲۷) منجر به فرسایش این سرمایههای ملی میشد.
اهمیت حل مسئله: گردشگری سریعترین مسیر برای ارزآوری غیرنفتی است. حل این مسائل، علاوه بر تقویت هویت ملی، مستقیم بر معیشت جوامع محلی و توسعه پایدار اثرگذار است. همچنین، موجب ایجاد اشتغال جایگزین در مناطق محروم و افزایش سهم گردشگری در GDP از طریق جذب سرمایههای خرد و کلان میشود.
کمیسیون گردشگری با رویکردی تعاملی و از طریق مسیرهای زیر برای گرهگشایی اقدام کرد.
• تعامل راهبردی با وزارت میراث فرهنگی: برگزاری نشستهای مشترک با وزیر و قائممقام وزارتخانه و حضور فعال در کارگروه واگذاری ماده ۲۷ جهت تسریع در بهرهبرداری از اماکن تاریخی توسط بخش خصوصی
• حفاظت از استقلال تشکلها: کنشگری فعال در برابر آییننامه جدید ماده ۸۳ و برگزاری جلسات مشترک با هیات رئیسه اتاق ایران جهت اصلاح رویههای ثبت تشکلها
• حضور در نهادهای عالی تصمیمساز: شرکت در نشستهای هیئت مقرراتزدایی وزارت اقتصاد با هدف بررسی کاربرگ مجوزهای مناطق آزاد و اصلاح بند (ز) ماده ۱ قانون حفظ کاربری اراضی زراعی (استان گلستان) برای تسهیل احداث واحدهای اقامتی
همچنین شیوه نقشآفرینی کمیسیون با تکیه بر «دیپلماسی و مطالبهگری» به شرح زیر است.
• نشستهای حاکمیتی: حضور مستمر در نود و دومین نشست هیئت مقرراتزدایی وزارت اقتصاد برای بررسی کاربرگ مجوزهای مناطق آزاد و ویژه اقتصادی
• همایش بینالمللی کشورهای حاشیه خزر ICBC با رویکرد توسعه گردشگری و برگزاری پنل تخصصی و ارائه پیشنهادات راهبردی در مصوبات همایش در اتاق تهران
مکاتبات راهبردی
o نامهنگاری با معاونان و مدیرکل دفتر وزیر میراث فرهنگی جهت پیگیری درخواستهای فوری بخش خصوصی از وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کشور
o ارسال پیشنهادات تخصصی به کمیسیون زیربنایی هیئت دولت در خصوص شناسایی ظرفیت گردشگری آببندانها
o مکاتبه با کمیسیون اولیه و فنی استاندارد تجدیدنظر هیات دولت با عنوان «وسایل تفریحی شناور بر روی و در داخل آب»
o مطالبه اصلاح اساسنامه صندوق توسعه صنایعدستی و احیای اماکن تاریخی
• دیپلماسی نمایشگاهی: رایزنی موفق برای معافیت ارزی (تا ۴۰۰ یورو) و رایگان کردن ۹۰ درصدی هزینه زمین برای شرکتهای خارجی در نمایشگاه بینالمللی تهران که منجر به حضور ۲۳ کشور شد.
• برپایی و حضور در نمایشگاه بینالمللی توانمندیها و فرصتهای سرمایهگذاری در گردشگری اصفهان
• اعلام نظر در خصوص بودجه سال 1405 کل کشور
تلاشهای کمیسیون منجر به دستاوردهای زیر شد.
• دیپلماسی نمایشگاهی موفق: احداث پاویون اتاق ایران در نمایشگاه بینالمللی تهران با مشارکت ۲۳ کشور به دنبال معافیت ۴۰۰ یورویی و تخفیف ۹۰ درصدی هزینه زمین برای جذب شرکتهای خارجی
• تثبیت جایگاه در گردشگری سلامت: عضویت رسمی اتاق ایران در کمیته تدوین آییننامه توسعه گردشگری سلامت و تصویب «آییننامه توسعه گردشگری سلامت» در کمیسیون فرهنگی و اجتماعی هیات دولت
• توسعه اقتصاد دریامحور: انعقاد تفاهمنامههای استراتژیک با منطقه آزاد قشم و انجمن سرمایهگذاران کیش جهت جذب سرمایه در سواحل جنوبی ایران
• توسعه دانش و کارآفرینی: راهاندازی «مدرسه کارآفرینی گردشگری» و برگزاری دورههای نوآورانه در حوزههای گردشگری ادیان، خوراک و کودک
• نهادسازی و توسعه استانی: تشکیل کمیسیون گردشگری در اتاق زنجان با حضور استاندار و مقامات ارشد جهت تمرکززدایی از پایتخت.
• برگزاری اولین دمودی ایران باشکوه با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، بیمه ایران و استارتاپهای گردشگری
تفاهمنامههای عملیاتی
o تفاهمنامه با منطقه آزاد قشم با تمرکز بر «اقتصاد دریامحور»
o تفاهمنامه با منطقه آزاد انزلی
o تفاهمنامه با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی (در دست اقدام)
o تفاهمنامه با انجمن سرمایهگذاران کیش برای ارتقای سرمایهگذاریهای مشترک
o تفاهمنامه با دانشگاه علم و فرهنگ و شتابدهنده «فاخر بوم» برای توسعه استارتاپهای گردشگری
نگاه نوآورانه، پایداری و امیدآفرینی کمیسیون
ایدههای نوآورانه: ایجاد پیوند میان صنعت و دانشگاه از طریق تفاهمنامه با دانشگاه علم و فرهنگ و شتابدهنده «فاخر بوم» برای حمایت از استارتاپهای حوزه میراث فرهنگی و لزوم سرمایهگذاری سبز در صنعت گردشگری کشور
تنوعبخشی به محصولات گردشگری: ورود به حوزههای نوین از طریق برگزاری سمپوزیوم «سرمایهگذاری سبز» و دورههای آموزشی تخصصی مانند «گردشگری ادیان» و «گردشگری خوراک»
این اقدامات با کاهش هزینههای حضور در برخی مجامع بینالمللی و اصلاح قوانین مخل در حوزههایی مانند واگذاری ابنیه فرهنگی و تاریخی، اراضی زراعی، ارزی و پولی، حملونقل و لجستیک و سایر صنایع وابسته گردشگری باعث شد فعالان اقتصادی احساس کنند صدای آنها در بالاترین سطوح حاکمیتی (هیات دولت، وزارتخانهها و مجلس شورای اسلامی) شنیده میشود و همچنین این اقدامات با بازگرداندن اعتماد به سرمایهگذاران و ایجاد «صدای واحد» برای بخش خصوصی، افق جدیدی از رونق اقتصادی را برای فعالان گردشگری و صنایع وابسته و عموم مردم ترسیم کرده است.