اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به اتاق تبریز است.
در این رابطه یونس ژائله، رئیس اتاق تبریز با بیان اینکه اتاق تبریز خود را تنها یک نهاد خدماتی ندانسته، بلکه خود را بازوی مشورتی و راهبردی توسعه استان میداند، گفت: در سال ۱۴۰۴ تلاش کردیم با رویکردی مسئلهمحور و مبتنی بر داده، ضمن پیگیری مطالبات فعالان اقتصادی، ظرفیتهای جدیدی برای حضور در بازارهای منطقهای و بینالمللی ایجاد کنیم.
ژائله با تأکید بر اینکه «اتاق تبریز باید اتاق حل مسئله باشد»، افزود: رویکرد ما در سال گذشته، عبور از اقدامات روزمره و تمرکز بر اثرگذاری در سیاستگذاری، تسهیل تجارت و ارتقای توان رقابتی بنگاهها بوده است. در همین چارچوب، برنامهریزیهای اتاق در سه محور کلان شامل توسعه صادرات غیرنفتی، بهبود محیط کسبوکار و تقویت دیپلماسی اقتصادی طراحی و اجرا شد.
این فعال اقتصادی با تأکید بر اینکه تقویت جایگاه بخش خصوصی در تصمیمسازیهای اقتصادی از اولویتهای اصلی اتاق بوده است، تصریح کرد: برگزاری رویدادهای ملی، افزایش تعامل با دستگاههای اجرایی، توسعهٔ فعالیتهای پژوهشی، رشد شاخصهای آموزشی و گسترش ارتباطات بینالمللی، بخشی از اقدامات انجامشده در سال جاری است که در مجموع، تصویری روشن از یک نهاد پویا و توسعهگرا ارائه میدهد.
همایش ملی توسعه صادرات غیرنفتی؛ تبیین نقشه راه در شرایط عدمقطعیت
ژائله با اشاره به برگزاری بیستونهمین همایش ملی توسعه صادرات غیرنفتی گفت: این همایش یکی از مهمترین رویدادهای اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۴ بود که با محوریت «چالشها و الزامات توسعه صادرات غیرنفتی در شرایط عدمقطعیت» در سالن همایشهای بینالمللی خاوران تبریز برگزار شد. حضور گسترده مقامات ملی، مدیران ارشد اقتصادی، صادرکنندگان نمونه ملی و استانی، فعالان صنعتی و دانشگاهیان، این همایش را به بزرگترین گردهمایی بخش خصوصی و دولت در شمال غرب کشور تبدیل کرد.
او افزود: در این رویداد، غلامرضا نوری قزلجه وزیر جهاد کشاورزی، صمد حسنزاده رئیس اتاق ایران، حمید قنبری معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه و افشین خانی مدیرعامل بانک توسعه صادرات ایران و بهرام سرمست استاندار آذربایجانشرقی به بیان دیدگاههای خود پرداختند. هدف این بود که گفتوگویی صریح و کارشناسی میان سیاستگذاران و فعالان اقتصادی شکل گیرد و راهکارهای عملیاتی برای عبور از چالشهای موجود ارائه شود.
رئیس اتاق تبریز با بیان اینکه یکی از مهمترین محورهای همایش، بررسی ظرفیتهای موافقتنامهٔ تجارت آزاد ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا بود، افزود: معتقدیم استان آذربایجانشرقی به دلیل همجواری با بازارهای قفقاز و دسترسی به کریدورهای ترانزیتی، میتواند به هاب صادراتی ایران در منطقهٔ اوراسیا تبدیل شود. البته تحقق این هدف نیازمند رفع موانع بانکی، تسهیل حملونقل، ثبات مقررات و حمایت عملی از صادرکنندگان است.
عضو هیات نمایندگان اتاق ایران یادآور شد: به همین مناسبت در حاشیه همایش، نشستی با رایزنان بازرگانی منتخب ایران در کشورهای هدف برگزار شد.
بازخوانی هویت تاریخی بخش خصوصی
ژائله با اشاره به رونمایی از کتاب «تاریخ اطاق تبریز» همزمان با همایش اظهار کرد: این اثر پژوهشی که حاصل بیش از دو سال تحقیق و گردآوری اسناد تاریخی است، ۱۷۰ سال پیشینهٔ نهادهای تجاری تبریز را روایت میکند. ما بر این باوریم که بخش خصوصی تبریز دارای ریشههای عمیق تاریخی است و شناخت این پیشینه میتواند اعتمادبهنفس و هویت جمعی فعالان اقتصادی را تقویت کند.
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تبریز در تشریح ابعاد انتشار کتاب تاریخ ۱۷۰ ساله اتاق بازرگانی تبریز اظهار کرد: اتاق تبریز بهعنوان یکی از قدیمیترین و اثرگذارترین نهادهای مدنی–اقتصادی کشور، بیش از یک قرن و هفتاد سال تاریخ پرتلاطم و در عین حال افتخارآمیز را پشت سر گذاشته و امروز وظیفهٔ خود میداند این میراث ارزشمند را بهصورت علمی و مستند ثبت و بازخوانی کند.
او با بیان اینکه این اقدام صرفاً یک پروژه انتشاراتی یا یک بازنگری اداری نبوده است، افزود: در سالهای اخیر، اتاق تبریز همگام با سایر نهادهای مدنی پیشرو، مسیر عمیقتری را برای تقویت هویت سازمانی، بازیابی ارزشهای بنیادین و مستندسازی میراث تاریخی خود آغاز کرده است. ما معتقدیم نهادی که گذشتهٔ خود را نشناسد، نمیتواند آیندهای روشن و پایدار بسازد.
رئیس اتاق تبریز ادامه داد: این کتاب با حمایت کامل مادی و معنوی اتاق تدوین شده و در این مسیر بیش از 20 هزار سند مرتبط با اسناد تاریخ اقتصادی تبریز جمعآوری و ثبت شده است. این اثر تنها یک گزارش رسمی یا روایت سازمانی نیست، بلکه بازگشتی مستند و متقاعدکننده به ریشههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهری است که همواره نبض تجارت و تبادل فکری در شمالغرب ایران بوده است.
رئیس اتاق تبریز تأکید کرد: در این کتاب، روند شکلگیری نهادهای اولیه تجاری، تحولات ساختاری اتاق در دورههای مختلف تاریخی، نقش تجار تبریز در تحولات اقتصادی کشور و همچنین چهرههای کلیدی که در شکلدهی این نهاد سهم داشتهاند، مورد بررسی قرار گرفته است؛ چهرههایی که گاه در سایه سکوت تاریخ باقی مانده بودند و امروز شایسته بازشناسی و قدردانیاند.
شورای گفتوگو؛ از طرح مسئله تا پیگیری نتیجه
رئیس اتاق تبریز با اشاره به عملکرد شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی گفت: در سال ۱۴۰۴ تلاش کردیم شورای گفتوگو را به سکوی واقعی طرح و حل مشکلات فعالان اقتصادی تبدیل کنیم. طی این مدت بالغ بر 25 مورد پیشنهاد ملی و حدود 40 مصوبات استانی داشتهایم.
ژائله با اشاره به برگزاری چندین جلسه تخصصی کارگروه شورا ادامه داد: این کارگروهها با حضور کارشناسان دستگاههای اجرایی و نمایندگان بخش خصوصی، موضوعاتی نظیر مالیات، تأمین اجتماعی، گمرک، بانک، انرژی و زیرساخت را بهصورت تخصصی بررسی کردند. ما معتقدیم حل مشکلات تولید و تجارت، بدون گفتوگوی مستمر و صریح میان دولت و بخش خصوصی امکانپذیر نیست.
مرکز شتابدهی اتاق تبریز، گامی به سوی هوشمندسازی فرآیندها
ژائله با تشریح عملکرد سال ۱۴۰۴ مرکز شتاب تبریز از سالی پربار در حوزه آموزشهای تخصصی، توسعه دپارتمانهای مشاورهای و گسترش خدمات آنلاین به فعالان اقتصادی خبر داد.
این فعال اقتصادی اظهار کرد: مرکز شتاب تبریز در سال ۱۴۰۴ با تمرکز بر توانمندسازی بخش خصوصی، مجموعهای از وبینارها و دورههای تخصصی را برگزار کرد که با استقبال گسترده اعضا همراه بود.
او افزود: وبینار تخصصی بازاریابی در قرن 21، وبینار از غرفه تا قرارداد، وبینار آموزشی رفع تعهدات ارزی و دوره آموزشی منبعیابی در صادرات و واردات از جمله اقدامات انجام گرفته در راستای توانمندسازی اعضای اتاق در این مدت بودند.
رئیس اتاق تبریز همچنین از برگزاری دور دوم دوره ITC بهعنوان یکی از برنامههای مهم آموزشی مرکز در سال ۱۴۰۴ یاد کرد و گفت: این دورهها با رویکرد کاملاً عملیاتی و مبتنی بر نیازهای واقعی فعالان اقتصادی طراحی و اجرا شدهاند.
عضو هیات نمایندگان اتاق ایران با اشاره به حرکت مرکز شتاب به سمت هوشمندسازی فرآیندها تصریح کرد: در سال ۱۴۰۴، اولین جلسه کمیسیون کارآفرینی، اقتصاد دانشبنیان و بهبود فضای کسبوکار بر بستر پلتفرم آنلاین مرکز شتاب برگزار شد که نقطهٔ عطفی در توسعهٔ خدمات دیجیتال اتاق به شمار میرود.
راهاندازی دپارتمانهای تخصصی جدید در مرکز شتاب تبریز
ژائله در ادامه از راهاندازی چند دپارتمان تخصصی در سال 1404 خبر داد و گفت: دپارتمان «ارتباط صنعت با دانشگاه» با هدف ایجاد پیوند مؤثر میان ظرفیتهای علمی و نیازهای صنعت آغاز به کار کرد. همچنین دپارتمان تخصصی «کسبوکار» و دپارتمان «مشاوره ارزی و بانکی صادرات و واردات» به مجموعه خدمات مرکز شتاب اضافه شدند.
او افزود: در حال حاضر، دپارتمانهای تخصصی متعددی در حوزههای حقوقی، گمرکی، لجستیک و حملونقل، قوانین و مقررات صادرات و واردات، مالی، امور بینالملل، امور مالیاتی، تأمین اجتماعی، امور بانکی و تأمین مالی، انرژی، منابع انسانی، بیمهٔ تجاری، تنظیم قراردادهای تجاری در مرکز شتاب فعال هستند.
رئیس اتاق تبریز با اشاره به توسعه زیرساختهای مشاوره آنلاین خاطرنشان کرد: در سال ۱۴۰۴، بخش مشاوره تأسیس و تغییرات انواع شرکتها و همچنین بخش مشاورهٔ بیمهٔ تجاری بهصورت تیکتی و مجازی در سامانهٔ مشاوره مرکز شتاب تبریز راهاندازی شد و بخش مشاوره انرژی نیز به این مجموعه افزوده شد.
صیانت از اعتبار کارت بازرگانی
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تبریز، در ادامه تشریح عملکرد این نهاد با اشاره به چالشهای موجود در فرآیند صدور کارتهای بازرگانی اظهار کرد: دریافت کارت بازرگانی مستلزم طی مراحل قانونی، ارائهٔ مدارک مشخص و صرف هزینه است، اما در برخی موارد پس از صدور کارت مشخص میشود که فرد متقاضی از اهلیت حرفهای و صلاحیت لازم برای فعالیت تجاری برخوردار نبوده است.
وی با بیان اینکه اتاق تبریز در این زمینه رویکردی سختگیرانه و مسئولانه در پیش گرفته است، افزود: به همین دلیل در ماههای اخیر کنترلها و بررسیهای دقیقتری در کمیسیون صدور و تمدید کارت بازرگانی اعمال شده تا از بروز تخلفات احتمالی جلوگیری شود و اعتبار کارت بازرگانی حفظ گردد.
او خاطرنشان کرد: اتاق تبریز ضمن حمایت از فعالان واقعی و شناسنامهدار اقتصادی، با هرگونه سوءاستفاده از کارت بازرگانی برخورد خواهد کرد و اجازه نخواهد داد این ابزار مهم تجارت خارجی به بستری برای تخلف یا آسیب به منافع کشور تبدیل شود.
ژائله ادامه داد: در سال ۱۴۰۴، بیش از دو هزار و 800 مورد کارت بازرگانی و کارت عضویت صادر شده است. کمیته اهلیتسنجی کارت بازرگانی بالغ بر 550 پرونده را بررسی کرده است.
جهش در صدور کارنهتیر و گواهی مبدأ
رئیس اتاق تبریز در ادامه اظهار کرد: یکی از شاخصهای مهم عملکرد اتاق، تسهیل تجارت خارجی است. در سال جاری حدود 33 هزار فقره کارنهتیر صادر شد که نشاندهندهٔ جایگاه مهم استان در شبکهٔ ترانزیت منطقهای است. همچنین 25 هزار فقره گواهی مبدأ صادر شده است که نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش 23 درصدی داشته است. ارزش صادرات ثبتشده از این مسیر بالغ بر 735 میلیون دلار (با افزایش 17 درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته) و وزن کالاها حدود 960 میلیون کیلوگرم (افزایش 55 درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته) بوده است.
وی افزود: این ارقام بیانگر ظرفیت بالای تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان است، اما معتقدیم هنوز فاصلهٔ قابلتوجهی با ظرفیت بالقوه استان داریم. توسعهٔ زیرساختهای لجستیکی، تکمیل کریدورهای حملونقل و تسهیل مبادلات مالی میتواند این ظرفیت را بالفعل کند.
آموزش؛ سرمایهگذاری آینده
ژائله با اشاره به برگزاری حدود 100 عنوان دورهٔ آموزشی در سال ۱۴۰۴ گفت: طی این مدت بیش از 35 هزار نفرساعت دورهٔ آموزشی برگزار شده است. ما آموزش را هزینه نمیدانیم، بلکه آن را سرمایهگذاری برای آیندهٔ اقتصاد استان تلقی میکنیم. موضوعاتی همچون مدیریت ریسک ارزی، قراردادهای بینالمللی، استانداردهای صادراتی، بازاریابی دیجیتال و تأمین مالی بینالمللی در دستور کار دورهها قرار گرفت.
مرکز پژوهشها؛ اتاق فکر توسعه استان
رئیس اتاق تبریز با اشاره به عملکرد مرکز پژوهشها گفت: این مرکز در هشتماههٔ سال جاری بیش از 20 گزارش تخصصی تهیه کرده است. از بررسی فرصتهای تجاری اوراسیا و تحلیل بازارهای صادراتی ۲۰ محصول برتر استان گرفته تا مطالعهٔ کریدور زنگزور، تکنرخی شدن ارز، زنجیرهٔ سرد، معادن استان و مدل پیشبینی سرمایهگذاری موردنیاز برای رشد اقتصادی ۸ درصدی.
دیپلماسی اقتصادی و توسعه بازارها
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تبریز، با اشاره به تحرکات بینالمللی این نهاد در سال ۱۴۰۴ اظهار کرد: توسعه بازارهای هدف و تقویت دیپلماسی اقتصادی، یکی از اولویتهای اصلی اتاق تبریز در سال جاری بوده و در همین راستا، اعزام و پذیرش هیئتهای تجاری با رویکردی هدفمند دنبال شده است.
وی با بیان اینکه اتاق تبریز در کنار میزبانی از سفرای کشورهای مختلف و رایزنان بازرگانی ایران در ۱۱ کشور هدف، اعزام هیاتهای تخصصی به نمایشگاههای معتبر بینالمللی را نیز در دستور کار قرار داده است، افزود: در بهمنماه ۱۴۰۴، هیاتی ۱۸ نفره از اعضای اتاق تبریز برای بازدید از نمایشگاه Gulfood 2026 به دبی اعزام شدند. این نمایشگاه یکی از بزرگترین رویدادهای حوزهٔ صنایع غذایی در جهان بهشمار میرود و فرصت مناسبی برای شناسایی بازارهای جدید، آشنایی با روندهای نوین صنعت غذا و برقراری ارتباط با خریداران بینالمللی فراهم کرد.
ژائله ادامه داد: همچنین در آذرماه ۱۴۰۴، هیاتی ۲۵ نفره از فعالان حوزه قطعهسازی و صنایع وابسته استان برای بازدید از نمایشگاه Automechanika Dubai 2025 به امارات متحده عربی اعزام شدند. هدف از این اعزام، آشنایی با جدیدترین فناوریها و دستاوردهای صنعت قطعهسازی خودرو، بررسی ظرفیتهای صادراتی و ایجاد ارتباط مستقیم با شرکتهای بینالمللی فعال در این حوزه بود.
وی افزود: در همین راستا، هیات تجاری ۱۰ نفرهای نیز در آذرماه ۱۴۰۴ برای بازدید از نمایشگاه The Big 5 Dubai 2025 به دبی اعزام شد. این نمایشگاه که یکی از مهمترین رویدادهای حوزه صنعت ساختمان در منطقهٔ خاورمیانه است، فرصت ارزشمندی برای شرکتهای فعال در حوزهٔ مصالح ساختمانی، تجهیزات و خدمات فنی–مهندسی استان فراهم آورد تا با روندهای نوین بازار منطقه آشنا شوند.
ژائله خاطرنشان کرد: علاوه بر امارات متحده عربی، در سال ۱۴۰۴ هیئتهایی به چین، ازبکستان، روسیه و آلمان نیز اعزام شدند تا فرصتهای همکاری و سرمایهگذاری مشترک بررسی شود. نتیجهٔ این رویکرد فعال، افزایش ۱۷۵ درصدی عملکرد میزهای تجاری نسبت به سال گذشته بوده است؛ آماری که نشان میدهد سیاست اتاق تبریز از انتظار برای مراجعهٔ طرف خارجی، به سمت بازاریابی فعال، حضور میدانی در بازارهای هدف و تعامل مستقیم با شرکای بالقوه تغییر یافته است.
توسعه زیرساختهای عمرانی
رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تبریز با اشاره به پروژه احداث ساختمان جدید این نهاد اظهار کرد: مراسم کلنگزنی ساختمان جدید اتاق تبریز در دوم آذرماه ۱۴۰۲ و با حضور جمعی از مسئولان استانی و کشوری، اعضای هیئت نمایندگان و همزمان با برگزاری بیستوهفتمین همایش ملی توسعه صادرات غیرنفتی برگزار شد؛ رویدادی که آغازگر فصل تازهای در توسعهٔ زیرساختهای بخش خصوصی استان بود.
وی افزود: ساختمان جدید اتاق تبریز در بلوار استاد شهریار و در مجاورت ساختمان نظام مهندسی آذربایجانشرقی احداث میشود و با زیربنایی بالغ بر ۲۵ هزار مترمربع در ۱۴ طبقه شامل چهار طبقه زیرزمین و پارکینگ و ۱۰ طبقهٔ اداری طراحی شده است. این پروژه با نگاه به آینده و متناسب با نیازهای رو به رشد فعالان اقتصادی استان برنامهریزی شده است.
ژائله با تشریح روند اجرایی پروژه گفت: عملیات عمرانی وارد مراحل پیشرفته شده و اجرای سیستم زهکشی آبهای زیرزمینی بهمنظور افزایش پایداری سازه انجام گرفته است. همچنین بتنریزی ۳۵۰۰ مترمکعبی فونداسیون، اجرای دیوار حائل زیرزمین برای تثبیت گود و حفظ ایمنی سازه و آغاز عملیات سقف چهارم سازهای از جمله اقدامات مهم انجامشده در این پروژه به شمار میرود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: پس از تکمیل و بهرهبرداری از ساختمان جدید، ساختمان فعلی اتاق تبریز به موزه تبدیل خواهد شد تا تاریخ و میراث ۱۷۰ سالهٔ این نهاد اقتصادی حفظ و در معرض دید عموم و پژوهشگران قرار گیرد. ما معتقدیم صیانت از گذشته پرافتخار اتاق تبریز، مکمل حرکت رو به جلو و توسعهگرای آن در آینده است.
ساماندهی اسناد و شفافیت نهادی
ژائله با اشاره به ساماندهی آرشیو اتاق اظهار کرد: در سال جاری بالغ بر 16 هزار سند اسکن، ۴۳۰۰ تصویر دیجیتالسازی، 2 هزار 600 جلد کتاب طبقهبندی، ۸۵۰ نشریه فهرستنویسی شده و بیش از ۳۶ هزار برگ سند ثبت و آرشیو شده است.
وی تأکید کرد: شفافیت، نظم اداری و دسترسی آسان به اطلاعات، پایههای حکمرانی حرفهای در هر نهاد اقتصادی است.
روابط عمومی؛ روایتگری از عملکرد بخش خصوصی
رئیس اتاق تبریز با بیان اینکه روابط عمومی اتاق در نخستین جشنواره برترین روابط عمومیهای تجاری کشور موفق به کسب مقام طلایی شده، درباره عملکرد روابط عمومی گفت: طی سال جاری، بیش از یک هزار مورد خبر و گزارش منتشر شده است. همچنین بیش از 80 کلیپ و تیزر و 8 عنوان چاپ و انتشار رسمی انجام گرفته است.
جمعبندی؛ اتاق تبریز، پیشران توسعه صادرات غیرنفتی
ژائله در پایان گفت: عملکرد سال ۱۴۰۴ نشان میدهد اتاق تبریز در مسیر تبدیلشدن به یک نهاد توسعهگرا و اثرگذار حرکت کرده است. ما در سه حوزه تسهیل تجارت، سیاستپژوهی و دیپلماسی اقتصادی اقدامات عملی انجام دادهایم و تلاش کردهایم صدای واحد بخش خصوصی باشیم.
وی تأکید کرد: آینده اقتصاد استان در گرو تعامل سازنده دولت و بخش خصوصی، ثبات مقررات، تقویت زیرساختها و بهرهگیری از فرصتهای منطقهای است. ما این مسیر را با جدیت ادامه خواهیم داد و معتقدیم با اتکا به ظرفیتهای تولیدی، نیروی انسانی توانمند و موقعیت راهبردی استان، میتوان سهم آذربایجانشرقی را در تجارت ملی و بینالمللی افزایش داد.
رئیس اتاق تبریز خاطرنشان کرد: سال ۱۴۰۴ برای ما سال تلاش، همافزایی و حرکت بهسوی بلوغ نهادی بود. این مسیر ادامه دارد و اتاق تبریز با اتکا به اعتماد اعضا و همکاری دستگاههای اجرایی، مصمم است نقش تاریخی خود را در توسعه اقتصاد کشور پررنگتر از گذشته ایفا کند.