اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به فدراسیون طیور ایران است.
صنعت طیور کشور در سالهای اخیر با مجموعهای از چالشهای ساختاری، سیاستی و اجرایی مواجه بوده است که بخشهای مختلف زنجیره تولید تا عرضه را تحت تأثیر قرار داده است. اگرچه این چالشها در حوزههای گوناگون توزیع شدهاند، اما برخی از آنها بهعنوان مسائل بنیادین، اثرگذاری عمیقتری بر کلیت صنعت داشته و روند سرمایهگذاری، تولید، تجارت و رقابتپذیری را با اختلال مواجه کردهاند.
یکی از مهمترین چالشهای صنعت طیور، تداوم سیاست قیمتگذاری دستوری است. این در حالی است که کمتر از ۳۵ درصد از اقلام مصرفی در تولید محصولات طیور از ارز ترجیحی استفاده کردهاند، اما کل زنجیره تولید مشمول سیاستهای کنترلی شده است. این رویکرد نهتنها کارایی اقتصادی را کاهش داده، بلکه موجب برهم خوردن تعادل بازار، کاهش انگیزه تولیدکنندگان و تضعیف سرمایهگذاری در این بخش شده است.
چالش اساسی دیگر، الزام به جوجهریزی از سویه آرین بوده است؛ سویهای که به دلیل بهرهوری اقتصادی پایین و نداشتن راندمان لازم در تولید گوشت مرغ، نتوانسته پاسخگوی نیازهای واقعی صنعت باشد. اجرای این سیاست، علاوه بر تحمیل هزینه به تولیدکنندگان، موجب مخدوش شدن آمارهای رسمی و شکلگیری آمارسازیهای نادرست در بخشهای مختلف تولید شده و در نتیجه، فضای سلامت تولید را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
از سوی دیگر، فقدان یک برنامه منسجم در زنجیره تأمین صنعت طیور، موجب سردرگمی سرمایهگذاران در بخشهای مختلف شده است. این خلأ برنامهریزی، در مقاطعی منجر به مازاد تولید و تحمیل زیان به فعالان صنعت و در زمانهایی دیگر باعث کمبود تولید شده است؛ وضعیتی که علاوه بر تهدید امنیت بازار و امنیت غذایی، زمینهساز ورود غیرمنطقی دستگاههای نظارتی به فرآیندهای تولید و تجارت شده و صنعت را با چالشهای امنیتی و نظارتی مضاعف روبهرو کرده است.
در همین راستا، فدراسیون طیور ایران از سال ۱۴۰۱ با انجام مکاتبات گسترده، ارائه تحلیلهای کارشناسی و طرح مستمر موضوع در سطوح مختلف تصمیمسازی، مضرات قیمتگذاری دستوری را به کلیه مقامات ذیمدخل اعلام کرده و همزمان بر ضرورت آزادسازی نرخ ارز با پیششرطهای لازم و کافی تأکید کرده است. با این حال، به دلیل دخالت بخشهایی خارج از حوزه دولت در زیرساختهای امنیتی کشور، علیرغم تأیید دفاعیات صنف، اتاق بازرگانی و سایر نهادهای تخصصی، امکان تصمیمسازی نهایی در این زمینه فراهم نشده است؛ هرچند همچنان امید میرود با آزادسازی نرخ ارز، این اصلاح ساختاری محقق شود.
در خصوص لاین آرین نیز، فدراسیون طیور ایران ضمن ارائه گزارشهای مستند و برگزاری جلسات متعدد در سطوح مختلف دولت و نهادهای حاکمیتی، پیگیریهای مستمری را انجام داده است. با وجود تأیید مشکلات ناشی از تولید در این سویه نژادی، این رویه نادرست همچنان ادامه دارد و فدراسیون با همکاری اتاق بازرگانی تهران، پیگیری مجدانه این موضوع را در دستور کار خود حفظ کرده است.
در حوزه برنامهریزی راهبردی، فدراسیون طیور ایران در سال ۱۴۰۰ سند برنامه ملی پنجساله صنعت طیور از تولید تا عرضه را تدوین و بهصورت رسمی رونمایی کرد. اگرچه این سند در بخشهای دولتی مورد توجه کافی قرار نگرفت، اما در بخشهای زیربنایی صنعت بهطور گسترده مورد استفاده واقع شد. فدراسیون در ادامه، با کمک شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی، تلاش کرده است تدوین این برنامه و بهرهگیری از آن، رسمیت یافته و از طریق تدوین آییننامههای اجرایی، جنبه قانونی پیدا کند.
در فرآیند تکمیل و نهاییسازی این برنامه، جلسات کارشناسی متعددی برگزار شد و طرح نهایی در شورای گفتوگو مطرح گردید. انتظار میرود با حمایت بخشهای مختلف، این برنامه به نتیجه مطلوب برسد. در صورت تحقق این هدف و با حذف قیمتگذاری دستوری و آزادسازی صنعت از قیود ناصواب، موانع تجارت آزاد داخلی و خارجی محصولات صنعت طیور برطرف خواهد شد و بازار صادرات جوجه یکروزه، گوشت مرغ، تخممرغ و محصولات وابسته با فرصتهای جدیدی مواجه میشود.
در چنین شرایطی، امکان رقابتپذیری برندهای تجاری صنعت طیور کشور در سطح منطقهای و جهانی، مشابه کشورهای پیشرو، فراهم خواهد شد. همچنین لاین آرین نیز بدون بهرهگیری از رانت دولتی، میتواند مسیر اصلاحی خود را بر اساس منطق رقابت تدوین و ادامه دهد و در صورت موفقیت در رقابت با سایر نژادهای فعال، بازارهای منطقهای را نیز به دست آورد.
این روند، علاوه بر تأمین پایدار گوشت مرغ، تخممرغ و خوراک دام اقتصادی و بهرهور، شرایط استفاده جامعه از محصولات باکیفیت و دارای استانداردهای بهداشتی مناسب را فراهم میکند و همزمان، زمینهساز ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری داخلی و حتی خارجی با افق آیندهای مثبت برای صنعت طیور خواهد بود؛ صنعتی که با توجه به ظرفیتهای موجود، در مسیر قرار گرفتن در جمع کشورهای برتر تولیدی جهان قرار دارد.
در کنار این اقدامات، فدراسیون طیور ایران در سال ۱۴۰۴ پیگیری برای کسب مجوز اولین نمایشگاه بینالمللی زنجیره تأمین پروتئین و صنایع وابسته را در دستور کار قرار داد. این نمایشگاه خوشبختانه برای تقویم نمایشگاهی سال ۱۴۰۵ مورد تأیید قرار گرفته و مقرر است با مسئولیت سیاستگذاری فدراسیون طیور، در محل نمایشگاه بینالمللی ایران برگزار شود.
همچنین در سال ۱۴۰۵، دومین سند برنامه ملی پنجساله صنعت طیور توسط فدراسیون تهیه و ارائه خواهد شد. در کنار آن، برنامه الزام شناسنامهدار و بستهبندیشده شدن تخممرغ، با پیگیری انجمن صنفی تخممرغ شناسنامهدار و نیز الزام مصرف دان آماده کارخانهای به جای دان دستی در واحدهای مرغداری، با محوریت انجمن صنایع خوراک و اتحادیه تعاونیهای کارخانههای خوراک که همگی از اعضای فدراسیون طیور هستند بهعنوان اولویتهای جدی عملیات اجرایی در دستور کار قرار گرفته است.