اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به شورای ملی زعفران ایران است.
شورای ملی زعفران ایران طبق مفاد اساسنامه بهمنظور همگرایی و خرد جمعی در مشاوره و ارائه نظرات و راهحلهای کارشناسی و طرحها در حوزه کسبوکار زعفران به بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی و برنامهریزی ذیربط و متولی که اختیارات مدیریتی و حاکمیتی بر این محصول استراتژیک دارند، تشکیل شده است و بهمنظور حداکثر استفاده از تجارب و تخصص کلیه فعالان و ذینفعان زعفران و فراهم کردن امکان ارائه نظرات و پیشنهادهای تخصصی آنان اقدام به ایجاد کمیتههای تخصصی کرده است.
مهمترین اهداف شورای ملی زعفران که برای دستیابی به آنها تلاش زیادی چه از منظر حضور یا برگزاری جلسات و چه از منظر مکاتبات متعدد، طرح موضوع و ارائه راهحل، میکند، افزایش سهم فعالان زعفران ایران از ارزش قابل ایجاد در زنجیره صنعت زعفران در جهان است که برای نیل به این مهم دسترسی به موارد ذیل ضروری است و شورا در طی سالیان پیگیر آنها نیز بوده و خواهد بود.
- افزایش راندمان تولید در بخش کشاورزی
- فراهم کردن امکان استفاده از ماشینآلات و تجهیزات در تولید (کاشت، برداشت کلاله و جداسازی کلاله) فرآوری و بستهبندی زعفران
- نظارت و کنترل بر رفتار صادرکنندگان و فعالان ایرانی در بازارهای هدف صادرات
- هویت بخشیدن به کیفیت و اصالت زعفران ایران از طریق ثبت برند ملی زعفران ایران در 60 کشور هدف صادرات
- حفظ و توسعه بازارهای موجود و شناسایی بازارهای جدید جهت افزایش سهم صادرات زعفران ایران
- حمایت از حضور مقتدرانه برندهای خصوصی تولید و صادرات زعفران ایران در بازارهای هدف صادرات از طریق رفع موانع ارزی و صادراتی
- شناسنامهدار کردن مزارع و تولید زعفران و فراهم کردن امکان دستیابی به کلیه مشخصات تولیدکننده و بستهبندی کننده زعفران عرضهشده
- حمایت و همکاری در انجام تحقیقات مناسب و کاربردی زعفران در صنایع داروسازی و آرایشی و بهداشتی و مصارف اقتصادی دیگر اجزاء گل زعفران
- تدوین طرح جامع تولید و صادرات زعفران کشور
در ادامه به برخی چالشهای این بخش اشاره میشود؛ در حال حاضر برداشت گل و جداسازی کلاله زعفران با دست صورت میگیرد و ازآنجاییکه عمر گل زعفران کوتاه و کل زمان برداشت حداکثر از نیمه دوم مهر در مناطق سرد آغاز و در نیمه آذرماه پایان مییابد این امر موجب افزایش ضایعات محصول و افزایش قیمت تمامشده است.
در واقع شاهد عدم حضور دستگاهها و تجهیزات مکانیزه در مراحل کاشت تا جداسازی کلاله برای این محصول ارزشمند هستیم، مگر استثنا در مزارع بزرگ زعفران کاری. در این رابطه انجمن پیشنهاد ایجاد ایستگاههای عرضه خدمات مکانیزه در مناطق زعفران کاری را ارائه کرده است که هنوز اجرای نشده است.
از دیگر مهمترین اقدامات شورا در بخش تولید و کشاورزی زعفران میتوان به تهیه و اجرای موفقیتآمیز طرح بهبود کیفیت زعفران اشاره کرد که شورا با ایجاد کارگاههایی آموزشی در بیش از صد روستای زعفران کاری دو استان بهصورت عملی و توزیع بروشورهای آموزشی، روشهای علمی جمعآوری گل، جداسازی و خشککردن کلاله را آموزش داده است.
از دیگر موارد در رابطه با بخش کشاورزی زعفران، انجام مکاتبات متعدد و اعلام در جلسات حضوری طی چندین سال متوالی در خصوص شناسنامهدار کردن مزارع و تولید زعفران بهمنظور دستیابی به یک آمار صحیح و نزدیک به واقعیت از تولید این محصول، بهمنظور فراهم کردن امکان برنامهریزی و برای تولید و صادرات آن است.
شورا در این رابطه نیز اقدام به اجرای طرح آموزشی و آزمایشی در تعدادی از روستاهای زعفران کاری دو استان کرد.
از دیگر موارد، مطالعه روی پیاز مازاد ناشی از تکثیر پیاز در طی مدت حداقل 5 تا 7 سالی که از بهرهبرداری از آن میگذرد و بهطور متوسط به 3 تا 3.5 برابر وزنی زمان کاشت افزایش پیدا میکند و خطر خروج پیاز مازاد به سایر کشورها و ایجاد رقیب با استفاده از پیاز ایرانی است که ایجاد مراکز شستشو و درجهبندی و ضدعفونی پیاز برای حداکثر استفاده از زمین و آب صرف شده جهت افزایش بهرهوری با کاشت پیازهای حداقل بالای 8 گرم دارای اهمیت زیادی بوده و مکرر اعلام شده و بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی استان در دستور کار و برنامه آن وزارتخانه قرار گرفته است.
آنچه در بخش صادرات زعفران دنبال شد
زعفران یکی از گرانترین محصولات کشاورزی با ارزآوری بالا است و بدین لحاظ در جهان به طلای سرخ مشهور است. جمهوری اسلامی ایران با صادرات حداقلی 220 تن در سال که در بیشتر سالها این رقم بالغبر 260 تن بوده و تا 325 تن نیز رسیده است بزرگترین صادرکننده زعفران در جهان است.
علیرغم اینکه بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده زعفران جهان هستیم و زعفران تنها محصولی است که ایران در تولید و صادرات آن دارای مزیت مطلق است، هنوز حضور چشمگیر در سبد کالایی مصرفکننده نهایی نداریم و بیشتر مصرفکنندگان، دیگر کشورها و واسطهها را تولیدکننده میشناسند؛ درحالیکه در این کشورها زعفران ایرانی را به نام محصول کشور خود بستهبندی مجدد و به بازار ارسال میکنند؛ در نتیجه همواره کمترین ارزشافزوده حاصل از تجارت زعفران نصیب تولیدکننده و صادرکننده ایرانی میشود.
همانطوری که اشاره رفت اهمیت و نقش صادرات به دلیل صادراتی بودن بخش عمده تولید زعفران کمتر از تولید آن نیست و بدین لحاظ نیازمند توجه خاص است.
از مهمترین مواردی که در این مبحث شورای ملی زعفران ایران طی سالیان متمادی به طرح موضوع و راهحلهای پیشنهادی اهتمام ورزیده، نخست میتوان به نقش و اهمیت داشتن هویت زعفران ایران در بازارهای بینالمللی اشاره کرد که در این رابطه شورای ملی اقدام به طراحی و ثبت «برند ملی زعفران ایران» در داخل کشور کرد.
انجمن در حال پیگیری و ثبت این برند در 60 کشور هدف صادرات زعفران ایران در جهان است. در این رابطه با سازمان جهانی مالکیت فکری (wipo) تماس و پس از برگزاری نشست مشترک با حضور و همکاری سازمان wipo و سازمان مالکیت فکری ایران و اتاق مشهد و همچنین برگزاری یک دوره آموزش دوماهه برندینگ بهصورت وبیناری با استفاده از اساتید سازمان جهانی وایپو، مدارک و تقاضا برای سازمان مذکور ارسال شده است.
البته فرآیند انتقال هزینه ثبت برند به دلیل مشکلات ناشی از تحریمهای بانکی به کندی انجام میشود و امیدواریم حداکثر تا اردیبهشت سال آینده این امر محقق شود.
برند ملی زعفران ایران که پس از ثبت جهانی در کنار برندهای خصوصی در صادرات زعفران روی بستهبندیها درج میگردد، معرف هویت کشور تولیدکننده و خالص و ناب بودن محتوی بسته که زعفران ایرانی است خواهد بود.
از دیگر مسائل مهم و اثرگذار در بحث صادرات رسمی زعفران ایران تعیین قیمت پایه ارزی زعفران است که مبنای تعهد بازگشت ارز حاصل از صادرات زعفران قرار میگیرد و هرگونه عدم دقت یا توجه به این قیمت میتواند فاصله بین تعهد میزان بازگشت ارز و میزان ارز حاصل از صادرات را افزایش داده و خود عاملی در جهت کاهش صادراتی رسمی و افزایش صادرات غیررسمی (قاچاق) باشد.
متأسفانه در سالیان گذشته اختلاف بین نرخ ارز رسمی با نرخ ارز بازار همواره مشکلآفرین بوده که در حال حاضر با حمایت و توجه وزارت جهاد کشاورزی و سازمان توسعه تجارت ایران و نماینده اتاق ایران در گروه تعیین ارزش گمرک استدلالهای این شورا مورد پذیرش قرار گرفته و در تعیین قیمت پایه صادراتی لحاظ میشود.
دیگر مواردی که در صادرات مورد توجه و پیگیری شورای ملی زعفران ایران قرار گرفتهاند به شرح زیر است.
نوسانات شدید قیمت زعفران در بازار داخلی بهگونهای که صادرکننده قادر به ارائه قیمتی با حتی یک هفته اعتبار نیست
مشکلات بازگشت ارز حاصل از صادرات
پیوند زدن معافیت صادرات از پرداخت مالیات به عدم ایفای تعهد ارزی و دریافت مالیات از صادرات
عدم حمایت از صادرات زعفران در بستهبندیهای کمتر از 10 گرم که در سبد کالایی مصرفکننده نهایی قرار میگیرد
عدم وجود تبلیغات روی کیفیت و خلوص زعفران ایرانی در بازارهای هدف
عدم وجود منابع برای حضور در نمایشگاههای بینالمللی مواد غذایی