ابوالفضل روغنی گلپایگانی از فعالان با سابقه اقتصادی است که به تازگی به عنوان دبیر کل اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و بازرگانی ایران منصوب شده است؛ او با حضور در استودیوی ایرنا به تشریح سیاستهای جدید ارزی دولت چهاردهم اعم از حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی و انتقال یارانه دولت به مصرفکنندگان و همچنین ادغام تالارهای ارزی در مرکز مبادله ایران از منظر فعالان اقتصادی پرداخت.
او معتقد است که این اصلاحات ارزی اقداماتی اساسی در حوزه اقتصادی است که باید نظارت لازم بر آن صورت گیرد تا به ثمر بنشیند زیرا در این صورت است که میتوان به حل بسیاری از مشکلات کنونی اقتصاد ایران امیدوار بود و گره از بسیاری از مشکلات گشود.
مشروح این گفتوگو به شرح زیر است:
مهمترین مطالبه بخش خصوصی، اقتصاد آزاد است
پس از آغاز اجرای سیاستهای جدید ارزی دولت، فعالان اقتصادی از این اقدام استقبال کردهاند؛ اجرای این سیاستهای جدید را چطور ارزیابی میکنید؟
اقتصاد شفاف و سالم با هرگونه رانت یا فرصتطلبی که برای عدهای سودآور و برای بخش دیگر جامعه ضرر آور باشد، مخالف است. ارز یکی از مهمترین ابزارهای تولید و همینطور رشد اقتصادی هر کشور است نظام ارزی ما از بعد از انقلاب تاکنون در مسیرهای مختلفی از جمله ارز چند نرخی، جهشهای ارز و قیمتگذاری دستوری و سایر موارد قرار گرفت که نفع آن برای مصرفکننده و تولیدکننده واقعی نبود بلکه عدهای سوءاستفاده و فرصتطلبی کردند.
به عنوان مثال در دولت قبل ارز ۴۲۰۰ تومانی را به صنعت کاغذ تخصیص دادند که وقتی این کاغذ به کشور وارد میشود از لحاظ بستهبندی تغییر میکرد و به کشورهای دیگر صادر میشد که به تبع آن، سود آن نیز به جیب تولیدکننده و مصرفکننده خارجی میرفت؛ یعنی در حقیقت تخصیص ارزی دولت به هدف اصابت نمیکرد.
مهمترین مطالبه بخش خصوصی، اقتصاد آزاد است؛ وقتی که ارز دولتی تخصیص مییابد قیمتگذاری دستوری میشود؛ این در حالی است که اقتصاد باید شفاف و آزاد باشد؛ بنابراین هر چند امکان دارد این جراحی اقتصادی دارای دوران نقاهت باشد ولی نتیجه آن در بلندمدت شرایط بهتری به وجود میآید.باید
به فکر دهکهای پایین جامعه بود
دولت تصمیم شجاعانه و درستی در سیاستهای جدید ارزی گرفت؛ اما باید قبل از این تصمیم به فکر دهکهای پایین جامعه میبود چراکه افزایش قیمتها در همه حوزهها خواهیم داشت ولی در نهایت به نقطه تعادل و ثبات میرسیم. این یک تئوری علمی است که وقتی برای هر چیزی رانت قرار میدهیم و بعد میخواهیم جلوی آن را بگیریم، مشکلاتی به وجود میآید، اکنون حجم نقدینگی و جهشهای ارزی به قدری بالاست که بنیانهای اقتصاد را نابود میکند بنابراین دولت در کنار مجلس و قوه قضایی باید هماهنگی داشته باشند تا منافع ملی و امنیت غذایی و معیشتی مردم را به همراه داشته باشد.
اکنون دولت مسیرهایی از جمله کالابرگ الکترونیک، تسهیلات ۳۰ میلیون تومانی برای شهروندان و بسته حمایتی از تولید اختصاص داده است تا تولید آسیب نبیند زیرا حذف ارز یارانهای باعث افزایش هزینههای تمام شده تولید میشود اما در نهایت این افزایش قیمتها در نقطهای به تعادل میرسد که همین امر باعث شفافیت در اقتصاد میشود.
در چنین شرایطی باید از اقشار آسیبپذیر حمایت کرد مثلاً در حوزه دارو باید از بیماران صعب الاعلاج حمایت شود؛ به همین دلیل معتقدم دولت باید با مردم صحبت کند تا با همراهی مردم این سیاست جدید ارزی اجرا شود.
به سراغ اصلاح ریشهای اقتصاد برویم
دولتهای مختلف تلاش کردهاند تا ارز را تک نرخی کنند؛ برخی میگویند تا پیش از دولت چهاردهم ۱۲ بار این کار انجام شده و نتیجه نداشته و دوباره به اقتصاد چندنرخی برگشتهایم؛ مشکل کجاست و چطور میشود آن را مدیریت کرد که دوباره ارز چند نرخی نشود؟
درست است؛ خیلی اوقات مردم این فشار بالا تحمل کردند؛ اما نتیجه دوباره برعکس شد یعنی بعد از یک مدتی دوباره برگشتیم به ریل قبلی، در واقع دولت باید با همکاری مجلس بتواند این ریشههای اقتصادی را اصلاح و مدیریت کند در غیر این صورت آسیبهای جبرانناپذیری برای کشور اتفاق میافتد.
اگر بتوانیم اقتصاد را مدیریت کنیم و در واقع رانتی در آن ایجاد نکنیم به تبع آن، شرکتهای متعدد برای استفاده از سود و رانت هم ایجاد نمیشود. اکنون فعالان اقتصادی شناسنامهدار از این موضوع به شدت ناراحت هستند. دولت باید قدرت خرید مردم را حفظ و بین تولید و توزیع و مصرف تعادل ایجاد کند؛ ما باید امنیت و رفاه اجتماعی را فراهم کنیم تا مردم تابوتوان خرید داشته باشند.
امیدوارم دولت درست و با تدبیر حرکت کند و برگشت به عقب نداشته باشد ولی لزوماً باید حرف بزنیم و حتماً به دهکهای پایین جامعه توجه کنیم و کاری نکنیم که عملکرد ما مجدد موجب ایجاد رانت جدید و تورم جدید در جامعه شود. باید به اقتصاد به عنوان یک علم به آن نگاه کنیم حالا هر کسی هم نمیتواند روی آن اظهار نظر کند اما من از موضع تولید صحبت میکنم باید بسترهای لازم فراهم شود و تولید در خدمت کشور باشد تا لوکوموتیو اقتصاد را به چرخش دربیاورد.
یکی از مشکلات ارز چند نرخی، کارتهای بازرگانی یکبار مصرف و اجارهای بود که سبب میشد ارز باز نگردد. آیا با روش جدید بساط کارتهای اجارهای برچیده میشود؟
بعضی از مردم تصورشان بر این است که اتاق ایران صرفاً وظیفه صدور کارت بازرگانی را بر عهده دارد در حالی که ما یکی از آن دستگاهها و نهادهایی هستیم که کارت صادر میکنیم باید مراحل مختلف کارت توسط نهادها تأیید شود تا ما بتوانیم آن را صادر و در اختیار مصرفکننده یا صاحب کار قرار دهیم.
از کارتهای بازرگانی یک بار مصرف بسیار سوءاستفاده شده است به گونهای که بخش کارآفرینی و فعالان اقتصادی شناسنامهدار و سالم کشور ما همیشه نسبت به این موضوع اعتراض داشته و اکنون هم دارند. به عنوان مثال شنیدم که یک پیرزنی با همین کارت یک بار ۸۰۰ تا پورشه وارد کرده است هر چند همه این خبر درست نبود اما بخشی از آن درست بود.
تمام فعالان اقتصادی و شناسنامهدار از وضعیت رانتی خوشحال نیستند، بنابراین اتاق ایران خود ۱۰۰ درصد نسبت به کارتهای بازرگانی یک بار مصرف موضع دارد؛ بابت این کارتها خسارتهای بسیار زیادی وارد شده با آبروی اتاق بازی شده است ما خودمان به طور جدی موضوع را دنبال میکنیم با همکاران مرکز قاچاق کالا و ارز و با دستگاههای نظارتی و امنیتی جلسات مختلفی داشتیم خودمان کمک میکنیم تا جلوی آن بخشهایی که دارند سوءاستفاده و فرصتطلبی میکنند، گرفته شود. ضمن اینکه تا وقتی ما در کشور ارز رانتی داریم، باید منتظر باشیم که عدهای از این سوءاستفاده کنند.
اتاق ایران با همه دستگاههای مسئول کشور برای جلوگیری از سو استفاده کارتهای بازرگانی همکاری میکند و کمیته انضباطی در اتاق فعال است که در همین مسیر کارتهای بازرگانی، صدها مورد داشتیم که چندین کارت مسدود، لغو عضویت و حتی به دادگاه معرفی شدهاند.
باید زمینه فساد را از بین ببریم تا کسی جرات فساد نداشته باشد. اختلاف سود ارز یارانهای و بازار آزاد یا تالار اول و دوم زمینهساز فساد بود که دولت به درستی جلوی آن را گرفت. بالاخره کسانی هم انگل در اقتصاد هستند و از کارتهای بازرگانی سوءاستفاده میکنند.
صفهای تخصیص ارز کاهش یافته است
به نظر شما چگونه باید دولت و گروه صادرکنندگان به نقطه تعادل و مشترک برسند تا هر بار با مشکل بازنگرداندن ارز صادراتی مواجه نشویم؟
با اجرای سیاستهای جدید ارزی، صفهای تخصیص ارز کاهش پیدا کرده است که در بلندمدت آثار آن مشخص میشود چراکه آثار اقتصادی یک برنامه، پنج ساله است. آزادسازی نرخ ارز باید ۲۰ سال پیش اجرایی میشد ولی من مطمئنم آثار پر خیر و برکت آن برای جامعه و مردم خواهد بود، قیمت ارز به یک نقطه تعادلی خواهد رسید هر چند ارز یک متغیر اثرگذار به شمار میرود و متغیرهای دیگری هم در اقتصاد هست که باید در نظر گرفته شود.
بازار باید خود را پیدا کند مشکلات زیادی وجود دارد که با بازگشت آقای همتی به بانک مرکزی امیدواری بیشتری ایجاد شده است ایشان بانکها و حوزههای اقتصادی را میشناسند.
اقتصاد کشور با سیاست گره خورده است
برخی معتقدند که دولت اقدام به گران سازی ارز کرده است، نظر شما در این باره چیست؟ چطور میشود به فعالان اقتصادی اطمینان داد که شرایط کنونی گذراست؟
اگر متغیرهای اقتصادی را مدیریت کنیم نتیجه کار خوب میشود اما این امر نیاز به زمان دارد. اگر در این سیاستهای دولت، برگشت به عقب اتفاق نیافتد و به سایر متغیرها توجه کنیم، شرایط اقتصادی قطعاً از گذشته بهتر خواهد شد همه فعالان اقتصادی دست به دست یکدیگر دادهایم تا در شرایط کنونی کشور سود بحث اول نباشد بلکه همه هم قسم شدند که برای منافع کشور قدم برداریم. این مسیر سیاستهای ارزی نیاز به چکش داری که اگر خوب اجرا شود در سفره مردم خواهیم دید.
شرایط اقتصادی کشور با سیاست گره خورده است، ما نمیتوانیم با دنیا قهر و در جنگ باشیم بعد انتظار این را داشته باشیم که اقتصادمان درست شود، اینطوری نیست؛ واقعیت این است که ما باید با دنیا دیپلماسی اقتصادی و سیاسی قوی داشته باشیم اگر در کشور سایه جنگ وجود داشته باشد نمیشود انتظار اصلاح اقتصادی را داشته باشیم.
پول ترسوترین عنصر روی زمین است به محض اینکه احساس خطر کند در واقع جهش پیدا میکند پس مهمترین مؤلفه بالاتر از ارز، در واقع امنیت اجتماعی، اقتصادی، فکری و ایجاد حس آرامش در مردم است.
در دیپلماسی اقتصادی به شدت ضعیفیم و با وجود پیماننامههایی که در دنیا وجود دارد، ولی باز هم کشورها با ما همکاری نمیکنند زیرا کشور قلدری مثل آمریکا هستند است که اجازه نمیدهد کشورها همکاری کنند، پس باید همه تلاش کنیم با دنیا آشتی و ارتباط برقرار کنیم و با مردم خوب رفتار کنیم تا پشتیوانه اجتماعی فعال داشته باشیم.
تأمین مالی بعد از مسئله ارز مهم است، تأمین نقدینگی باید در اولویت قرار بگیرد، رشد و کنترل رشد نقدینگی توی بازار مخرب کننده اقتصاد است، کنترل تورم باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین مهمترین مؤلفه توسعه رشد اقتصادی است که باید در کنار سایر مؤلفهها مورد توجه قرار گیرد. باید مؤلفههای متعدد را آماده کنیم و امیدوار به این باشیم که سایه جنگ کاملاً کنار گذاشته شده است و با دنیا ارتباط برقرار کنیم.
در دورهای که برجام اتفاق افتاد هیاتهای زیادی وارد کشور شدند اما ما آماده نبودیم، باید دست به دست هم بدهیم تا بتوانیم قدرت اقتصادی کشور، رفاه اجتماعی، امنیت فکری را بالا ببریم.
باید با مردم صادقانه صحبت کنیم
در اعتراضات اخیر مردم به دولت اعلام کردند که دغدغه معیشت دارند؛ چطور میتوان به مردم از لحاظ اقتصادی اطمینان داد؟
موضوعی که در این اعتراضات اخیر اتفاق افتاد این بود که برای نخستین بار از زبان مسئولان عالی رتبه کشور شنیدیم که اعلام کردند ما اعتراضات را به رسمیت میشناسیم این خیلی موضوع مهمی است که اعتراضات در چارچوب قانون انجام شود، واقعاً صدای مردم را باید بشنویم، بالاخره شروع این کار از بازار تهران بود. همین نوسانات نرخ ارز، تجارت و کاسبی بازاریان را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود. بازاریان خانوادههای بزرگ جامعه هستند که همه آنها باید مورد توجه قرار گیرند. سرمایههای اجتماعی در واقع باید کسانی باشند که حرفشان در جامعه اثر خیلی جدی داشته باشد و باید با مردم صادقانه حرف بزنیم و اسامی کسانی که از ارز کشور سو استفاده کردند را اعلام کنیم.
باید با مردم صادقانه صحبت کنیم، ریشه این توجه به اقتصاد و معیشت مردم است دولت باید از ناگفتهها استفاده کند و مردم را در جریان امور قرار دهد. کشور ما دارای قدمت ۴۰ هزار ساله است باید با فرهنگ مردم و با شعور با آنها صحبت کرد اگر مردم آگاه نشوند اتفاق درستی نمیافتد. اینکه دولت تصمیم گرفته که یکسانسازی یا تک نرخی شدن را دنبال کند و با مردم صحبت کند این اتفاق خوبی است. راه نجات هر جامعه در اقتصاد بحث تأمین رفاه و اجتماع مردم است کشور ما آمادگی دارد که یک جهش بزرگ اقتصادی را انجام بدهد اگر با دنیا صلح کنیم و در تجارت کشور را باز کنیم، بسیاری از کشورها از لحاظ گردشگری اعداد نجومی در میآورند کشور ما دارای تاریخ کهن و چهار فصل است که باید از این ظرفیتها استفاده کنیم.
اگر مردم تأثیر اقتصاد را در معیشت خود ببینند با دولت در اجرای اصلاحات ارزی همراهی خواهند کرد. بسیاری از مردم از اینکه دولت کالابرگ را پرداخت میکند ابراز خرسندی کردند هر چند این طرح دارای نقاط قوت و ضعف است ولی تأثیر آن را در زندگی میبینند نباید این کالابرگ را تنها به چند قلم کالا محدود کرد باید آزاد برای تصمیمگیری بگذاریم. هیچ نعمتی بالاتر از این نیست ما به سفره مردم و امنیت توجه کنیم تا در رفاه و امنیت زندگی کنند اگر این اتفاق بیافتد نتیجه آن را در کشور خواهیم دید. نیاز است تا مردم با دولت همراهی کنند تا این سیاست به صورت کامل اجرایی شود.