اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق ایران است.
کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق ایران در سال ۱۴۰۴ بر رفع موانعی تمرکز کرد که سرعت رشد اقتصاد رقومی و امنیت زیرساختهای فناوری کشور را تهدید میکردند. کمیسیون فقدان نقشه راه ملی در حوزه هوش مصنوعی را شناسایی نمود که منجر به پراکندگی تصمیمگیری، ناهماهنگی در سیاستگذاریها و هدررفت منابع میشد. همچنین چالشهای رگولاتوری اقتصاد دیجیتال شامل ابهام در ضوابط فعالیت پلتفرمهای نوین مانند سکوهای معاملات آنلاین طلا و نقره و موانع پیشروی کسبوکارهای نوظهور را مورد بررسی قرار داد.
کمیسیون ناپایداری زیرساخت و مدیریت بحران را به عنوان ضرورت ایجاد سازوکارهای دفاعی و مدیریتی در برابر حوادث و بحرانهای احتمالی در شبکه فناوری اطلاعات دنبال کرد. همچنین موانع صادراتی و بینالمللی شامل دشواریهای حضور در بازارهای منطقهای و نیاز به ایجاد «شورای گفتگوی اختصاصی» برای بخش اقتصاد دیجیتال را پیگیری نمود.
در شناسایی آسیبها، کمیسیون به این نتیجه رسید که سهم پایین اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی و مهاجرت نخبگان فاوا به دلیل نبود فضای رقابتی و شفاف، از مهمترین آسیبهای موجود است. همچنین نگاه سنتی به داراییهای شرکتها و عدم شناسایی داراییهای نامشهود، مانع از تأمین مالی نوین میگردید.
کمیسیون بر این باور عمل کرد که هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات، زیربنای تمامی صنایع در برنامه هفتم پیشرفت هستند و مداخله اتاق برای تدوین سند ملی هوش مصنوعی، ضامن بقای رقابتپذیری ایران در اقتصاد جهانی خواهد بود.
رویکردهای تعامل و مطالبهگری
کمیسیون با رویکردی توسعهای در جهت تثبیت جایگاه بخش خصوصی در اسناد بالادستی وارد عمل شد. کمیسیون با شورای عالی اقتصاد دیجیتال تعامل برقرار کرد و در نشستهای راهبردی آن جهت افزایش سرمایهگذاری در تولید فناوری حضور مستمر یافت. از سازمان برنامه و مرکز پژوهشها مطالبهگری نمود، مکاتبه انجام داد و در جلسات «شورای راهبردی سنجش سهم اقتصاد رقومی» حضور یافت و گزارشهای کارشناسی ارائه داد.
کمیسیون دیپلماسی فناوری BRICS و عربستان را پیگیری نمود، نحوه ارتباط با برنامه BRICS HUB در ایران را دنبال کرد و برای حضور در نمایشگاه وام سعودی ۲۰۲۶ جهت توسعه بازارهای صادراتی اطلاعرسانی انجام داد. با وزارت ارتباطات رایزنی نمود و نشستهای تخصصی جهت بهبود محیط کسبوکار را برای رفع موانع صنعت ICT برگزار کرد.
مهمترین موضوعات بررسی شده در جلسات
کمیسیون موضوعات راهبردی زیر را مورد بررسی قرار داد.
• پایش اقتصاد دیجیتال و ضرورت حکمرانی دادهمحور را بر اساس گزارش شورای عالی اقتصادی سران قوا تحلیل نمود.
• نقش اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران را در توسعه اکوسیستم اقتصاد دیجیتال تبیین کرد.
• استقرار دبیرخانه کمیته بخش خصوصی هوش مصنوعی را پیگیری نمود.
• آسیبشناسی قطعی و محدودیتهای اینترنت و راهکارهای بخش خصوصی را انجام داد.
• بودجه ۱۴۰۵ حوزه فاوا را بررسی کرد.
• برنامه المپیاد هوش مصنوعی کشورهای اسلامی را تبیین نمود.
• طرح نظامبخشی فضای مجازی را مورد مداقه قرار داد.
• فرصتهای سرمایهگذاری در بخش ICT را با حضور مدیرعامل مخابرات کشور شناسایی کرد.
حضور در نشستهای راهبردی و حاکمیتی
کمیسیون در بیش از ۳۰ نشست حاکمیتی حضور یافت. از مهمترین حضورها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
کمیسیون در جلسات متعدد کمیسیون راهبری اقتصاد دیجیتال حضور یافت. در نشستهای ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی شرکت کرد. لایحه بودجه ۱۴۰۵ را در کمیسیون صنایع و معادن مجلس مورد بررسی قرار داد. در جلسات تخصصی مرکز ملی فضای مجازی با محوریت BCP حضور یافت. طرح نظامبخشی فضای مجازی را در کمیسیون مشترک مجلس بررسی کرد. در جلسات هیأت مقرراتزدایی و بهبود محیط کسبوکار شرکت نمود. در جلسه تأمین الزامات پایداری کسبوکارهای مجازی در شرایط خاص در معاونت حقوقی ریاستجمهوری حضور یافت. در جلسات تدوین معماری کلان زیستبوم دیجیتال تجارت فرامرزی مشارکت کرد.
گزارشها و نظرات مشورتی تهیه شده
کمیسیون گزارشها و نظرات مشورتی زیر را تدوین و ارائه نمود.
• طرح رفع موانع و توسعه اقتصاد رقومی را بررسی کرد.
• طرح نظامبخشی فضای مجازی را تحلیل نمود.
• فرصتهای سرمایهگذاری در بخش ICT را شناسایی و ارائه کرد.
• طرح تقسیم کار ملی در حوزه فاوا را تدوین نمود.
• آسیبشناسی چالشهای کسبوکارهای مجازی را انجام داد.
• لایحه تجارت الکترونیک را مورد بررسی قرار داد.
نامهنگاریهای کلیدی
کمیسیون مکاتبات راهبردی زیر را انجام داد.
• تشکیل کمیتههای تخصصی ستاد توسعه هوش مصنوعی را به ریاست اتاق پیگیری نمود.
• آثار و محدودیتهای گسترده اینترنتی را به دبیر شورای امنیت ملی اعلام کرد.
• درخواست تفویض نمایندگی ریاست اتاق را در جلسات ستاد توسعه هوش مصنوعی مطرح نمود.
• سامانه هوشمند RSM را برای ارتقای بهرهوری منابع انسانی در اتاق ایران معرفی کرد.
• در کمیته فنی ISO/TC 204 در حوزه سامانههای هوشمند حملونقل (ITS) همکاری نمود.
دستاوردهای ملموس و خروجیهای راهبردی
اقدامات کمیسیون منجر به دستاوردهای ملموس و خروجیهای راهبردی زیر شد.
پیشگامی در هوش مصنوعی: کمیسیون اولین «هفته هوش مصنوعی ایران» را برگزار کرد و دبیرخانه دائمی آن را ایجاد نمود. همچنین در تدوین «سند ملی توسعه هوش مصنوعی ایران» با همکاری مرکز پژوهشهای اتاق مشارکت نمود. کمیسیون نماینده اتاق ایران را در «هیأت حل اختلاف اقتصاد دیجیتال» وزارت ارتباطات معرفی کرد. (رئیس کمیسیون فاوا اتاق ایران)
نهادسازی برای بحران: کمیسیون «ستاد مدیریت بحران در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات» را با مشارکت تشکلهای تخصصی تشکیل داد.
ارزشگذاری داراییهای نوین: کمیسیون سازوکار شناسایی و اعتبارسنجی «داراییهای نامشهود» را توسط مراجع ذیصلاح جهت تسهیل در اخذ تسهیلات بانکی برای شرکتهای فناور ایجاد کرد.
اصلاح مقررات سکوها: کمیسیون اظهارنظر کارشناسی انجام داد و ضوابط فعالیت سکوهای معاملات آنلاین طلا و نقره را در هیئت مقرراتزدایی اصلاح نمود تا از توقف فعالیت آنها جلوگیری کند.
توسعه پاویونهای بینالمللی: کمیسیون پاویون مشترک اتاق ایران را در نمایشگاه بینالمللی KITEX اجرا کرد و برای برگزاری المپیاد هوش مصنوعی کشورهای اسلامی برنامهریزی نمود.
نگاه نوآورانه، پایداری و امیدآفرینی
کمیسیون اقدامات نوآورانه زیر را به انجام رساند.
ایده نوآورانه: کمیسیون ایجاد «شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی ویژه اقتصاد دیجیتال» را پیرو ابراز تمایل وزیر اقتصاد پیشنهاد داد تا کانال مستقیم و دائمی حل مسئله ایجاد شود.
پایداری سرمایه انسانی: کمیسیون کارگروه توانمندسازی و سرمایه انسانی را با تمرکز بر آموزشهای نوین تشکیل داد و با ایجاد پیوند میان دانشگاه و بازار کار، تلاش کرد نرخ مهاجرت متخصصان ICT را کاهش دهد.
امیدآفرینی: کمیسیون با ورود به حوزههای لبه تکنولوژی مانند کوانتوم و هوش مصنوعی، این پیام را به نسل جوان مخابره کرد که پارلمان بخش خصوصی، بستری امن و پیشرو برای فعالیتهای مدرن اقتصادی در ایران است.
جمعبندی
کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق ایران در سال ۱۴۰۴ با برگزاری جلسات داخلی متعدد و حضور مؤثر در نشست های حاکمیتی در سطح ملی و بینالمللی، توانست نقش کلیدی خود را در حکمرانی داده، توسعه هوش مصنوعی، اصلاح مقررات پلتفرمها و دیپلماسی فناوری تثبیت کند. دستاوردهایی نظیر استقرار دبیرخانه هوش مصنوعی و معرفی نماینده در هیأت حل اختلاف اقتصاد دیجیتال، گامهای عملی در جهت تحقق اهداف «ایران دیجیتال ۲۰۳۰» و افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی محسوب میشوند.