نایبرئیس اتاق ایران در نشستی با رئیس شورای تجاری روسیه و ایران ضمن بررسی چالشهای گمرکی در تجارت بین دو کشور برای حل مشکلات حوزه حملونقل گفتوگو کرد. به باور او تکمیل و بهرهبرداری از کریدور شمال - جنوب ظرفیت ترانزیتی بین ایران و روسیه را افزایش و زمان آن را کاهش میدهد.
قدیر قیافه نایبرئیس اتاق ایران در ابتدای جلسه با اشاره به ظرفیتهای بزرگ تجارت میان ایران و روسیه گفت: بازار روسیه بازاری بزرگ و ایران کشوری با ظرفیتهای بالاست. اما طی سالهای بعد از فروپاشی شوروی و ظهور روسیه جدید نتوانستهایم تبادلات تجاری را در حد نام بالای دو کشور افزایش دهیم.
او ادامه داد: در سالهای اخیر روابط تجاری بهبود پیدا کرده و موافقتنامه تجارت آزاد اوراسیا در ۹ ماهه ۱۴۰۴ حدود ۴ میلیارد دلار مبادله کالا به همراه داشته است. با حجم مبادلات فعلی امیدواریم در سهماهه پایان سال این عدد بیش از این باشد.
نایبرئیس اتاق ایران از کشور به عنوان یکی از شرکای بزرگ تجاری روسیه در یاد کرد و گفت: باید قدردان موافقتنامه تجارت اوراسیا باشیم که با صفر کردن تعرفههای برخی کالاها، چنین شرایط آسانی را برای تجار فراهم کرد. با وجود همه این اعداد هنوز فاصله معناداری با ظرفیتهای دو کشور که برخی آن را 10 میلیارد دلار و برخی دیگر 30 میلیارد دلار اعلام کردهاند، وجود دارد. برای رسیدن به این هدف نیاز داریم تا بر رفع موانع اجرایی موجود در متن تفاهمنامه تمرکز بیشتری کنیم.
قیافه یکی از مهمترین چالشهای اجرایی موجود در تفاهمنامه اوراسیا را اعمال تعرفههای ترجیحی، عدم آشنایی کامل فعالان اقتصادی با جداول ترجیحی و تأخیر در تبادل اطلاعات دانست و افزود: در رابطه با رویههای گمرکی نیز مشکلاتی مانند زمانبندی دستگاههای ذیربط و تاخیرات در پاسخدهی وجود دارد که این موضوع به خصوص در مورد کالاهای فسادپذیر تأثیرگذار است.
محدودیتهای لجستیکی و زیرساختی مانند محدودیت در کشتیرانی منظم و استفاده از کریدور شمال-جنوب نیز مسئله دیگری بود که نایبرئیس اتاق ایران در این نشست مورد توجه قرار داد و گفت: شرایط لجستیکی هزینه و زمان حمل کالا را دوچندان کرده است. تکمیل و بهرهبرداری از کریدور شمال و جنوب ظرفیت ترانزیتی را افزایش و زمان آن را کاهش خواهد داد. این موضوع بر صادرات محصولات روسیه از خاک ایران نیز تأثیرگذار است.
او با تأکید بر چالشهای مشترک مالی در هر دو کشور گفت: هر دو کشور ایران و روسیه به سیستمهای مالی بینالمللی دسترسی ندارند و سازوکار تسویهحساب با ارزهای ملی برقرار نیست. همچنین، نوسانات ارزی در دو کشور هزینه فعالیت را برای تجار ایران و روسیه به شکل قابل توجهی افزایش داده است. بیش از ۶ سال است که اتصال سامانههای بانکی شتاب و میر در حال گفتوگو است؛ این موضوع بهطور آزمایشی اجرا شده اما هنوز به مرحله اجرای کامل نرسیده است. کارتهای عضو شبکه شتاب در بانکهای محدود و برای کسبوکارهای کوچک مورد استفاده قرار میگیرند، اما به کارگیری آنها برای تجارتهای بزرگ هنوز امکانپذیر نیست.
نایبرئیس اتاق ایران به مانعی به نام اقتصاد دولتی در هر دو کشور اشاره کرد و افزود: گردش بسیار کند اطلاعات بین دو کشور یکی از مشکلات اساسی و قابل توجه است. بیش از ۲۵ سال است که این موضوع را مورد تأکید قرار داده و خواستار اصلاح آن بودهایم؛ اما هنوز به نتیجه مطلوب نرسیدهایم.
نایبرئیس اتاق ایران به جایگاه و نقش کلیدی اتاقهای بازرگانی دو کشور اشاره و تصریح کرد: اتاقهای بازرگانی دو کشور برای سرعتبخشی به مبادلات و ارتباطات به وجود آمدهاند و این جزو وظایف اصلی آنهاست. رابطه تنگاتنگ دو اتاق بازرگانی ایران و روسیه میتواند به جریان آزاد اطلاعات کمک بزرگی کند. رسیدن به هدف 10 میلیارد دلار در روابط تجاری ایران و روسیه طی سه سال آینده با حمایت بخش خصوصی امری دور از دسترس نیست.
قیافه ادامه داد: اگر روسیه را قهرمان امضای تفاهمنامه در جهان بدانیم، ایران نایب قهرمان است. اما باید بررسی کنیم این حجم زیاد از عقد تفاهمنامه چه خروجی ملموسی به دنبال دارد؟ طی سالهای گذشته تنها 2 دستاورد بزرگ و قابل توجه از این همه تفاهمنامه حاصل شده است؛ یکی تسهیل شرایط صدور روادید تجاری برای صاحبان کسبوکارهای ایرانی و روسی و دیگری ایجاد کریدور سبز میان دو کشور به همت اتاق ایران.
او تأکید کرد: هر دوی این دستاوردها با همت بخش خصوصی به موفقیت رسیدند. با همکاری تنگاتنگ اتاقهای بازرگانی دو کشور در حوزه سرمایهگذاری مشترک و انتقال تکنولوژی نفت، گاز، پتروشیمی، صنایع معدنی، لجستیک وغیره میتوانیم اقدامات خوبی انجام دهیم.
حل مسئله ارزشگذاری کالاهای تجاری بین ایران و روسیه به کمک صندوقهای ضمانت
روشنعلی یکتا نایبرئیس اتاق مشترک ایران و روسیه در ادامه به ارائه پیشنهاداتی برای بهبود چالشهای مورد بحث پرداخت و گفت: در حال حاضر در بهترین حالت سیاست و تجارت بین دو کشور هستیم ، اما هنوز نتوانستهایم به آنچه باید در سرمایهگذاری مشترک برسیم، دست پیدا کنیم. یکی از مهمترین مشکلات بر سر راه تجارت دو کشور بحث ارزشگذاری کالاهاست. بسیاری از تجار ایرانی از این موضوع گله دارند که گمرک روسیه ارزشگذاری کالاهای ایرانی را قبول نداشته و در این مسیر مشکلاتی ایجاد میکند. پس باید از صندوقهایی هستیم که نقش ضمانتی را برای تجار ایرانی ایفا و سرمایهگذاری را سهلتر کنند.
تلاش کنیم نقش کشورهای میانجی در ارتباط بین ایران و روسیه را کاهش دهیم
در بخش بعدی این نشست لئونید لوججکو رئیس شورای تجاری روسیه و ایران با اشاره به تمایل اعضای شورا و اتاق بازرگانی روسیه برای دیدارهای بیشتر با طرفهای ایرانی گفت: تفاهمنامه گمرکی که در ماه می سال گذشته به امضای دو طرف رسید، بیانگر بسیاری از مشکلات مطرح بوده است. بزرگترین مشکلات در حال حاضر مشکلات مربوط به تسویهحساب است، که اعتماد برخی از تجار را از بین برده است.
بر اساس اظهارات او 89 درصد تبادلات بین ایران و روسیه در قراردادهای مستقیم با پول ملی صورت میگیرد؛ اما نکته اینجاست که متاسفانه حجم زیادی از تبادلات مالی میان دو کشور از طریق کشور سوم انجام میشود. سعی کردهایم در ساخت راهآهن و تونل و تأمین واگنهای مورد نیاز برای این مبادلات به ایران کمک کرده و فناوریهای لازم را منتقل کنیم، اما این کار از طریق کشور ترکیه انجام میشود.
رئیس شورای تجاری روسیه و ایران حجم مبادلاتی که از طریق کشور ترکیه انجام میشود، طی 4 سال آینده را حدود 5.5 میلیارد دلار پیشبینی کرد و افزود: همچنین 180 میلیون دلار از تبادلاتی که در زمینه کشاورزی انجام میشود، از طریق کشور آذربایجان و ترکیه است. باید تلاش کنیم نقش این کشورهای میانجی را کاهش دهیم.
لوججکو افزود: با افتتاح یک شعبه از میز بیزنس بانک روسیه در ایران میتوانیم این هزینهها را بهطور محسوسی کاهش دهیم. بانک ویتیبی روسیه نیز مبلغ 2 میلیارد دلار برای ارائه خدمات مالی به تجار ایرانی تدارک دیده است. به طور کلی، بانکهای روسیه باید با ابزارهای متنوع و حضور در خاک ایران راه را برای تجارت بین دو کشور هموار کنند.
او درباره اقدامات صورت گرفته در زمینه حملونقل دریایی در محدوده دریای خزر نیز گفت: حملونقل کالاها میان ایران و روسیه نیز از طریق چند کشور میانجی انجام میشود. از سال گذشته تا کنون، 28 کشتی برای جابهجایی کالا میان ایران و روسیه از طریق دریای خزر اضافه شدهاند. طبق برنامهریزیهای انجامشده، تا سال 2035 تعداد 30 فروند کشتی جدید نیز برای افزایش حجم مبادلات میان دو کشور به ناوگان حملونقل اضافه خواهد شد. تعدادی از کشتیهایی که با ظرفیت کمتر از انتظار (4000 تن به جای 8000 تن) فعالیت میکردند نیز با کشتیهای جدید جایگزین شدند، که توان جابهجایی 600 کانتینر 40 فوتی دارند.
رئیس شورای تجاری ایران و روسیه ادامه داد: در زمینه حملونقل زمینی هم برنامهریزی کردهایم تا در بخش غربی و از سمت آستارا ۷ واگن قرار داشته باشند که طی ۵ روز به مسکو برسند. در بخش شرقی نیز تفاهمنامهای میان دو شرکت حملونقل از روسیه و قزاقستان منعقد شده و همچنین مذاکراتی با کشور ترکمنستان انجام دادهایم که بر اساس آن بار را تا اینچهبرون حمل میکنیم. روسیه از طرف ایران قراردادی با شرکت گلدن لاین برای تأمین پلتفرمهای مرتبط با راهآهن به منظور جابهجایی کالاهای مورد نیاز منعقد کرده است.
لوججکو در جمعبندی مبحث لجستیک و حملونقل گفت: برای حملونقل کانتینرها با شرکت دیپیورلد امارات، گلدن لاین ایران، و ارژدل روسیه قرارداد بستهایم و آنها را طی دو هفته از بندرعباس به مسکو میرسانیم. استفاده از بنادر خشک تأسیس شده توسط روسیه نیز هزینهها را نسبت به حملونقل زمینی به شدت کاهش میدهد.
او در مورد مشکلات گمرکی نیز گفت: مشکلات گمرکی به خصوص در مورد کالاهای خوراکی که فسادپذیر هستند، یکی از چالشهای اساسی تجارت بین دو کشور هستند. کالاهایی که از طریق آذربایجان به روسیه صادر میشوند، یکبار در مرز آذربایجان و یکبار دیگر در مرز روسیه متوقف میشوند. از سوی دیگر، پر کردن نادرست فرم ارزشگذاری باعث اتلاف وقت بیشتر شده و در عمل کیفیت کالاهای خوراکی را کاهش میدهند. بر این اساس در نظر داریم تا همایشهایی با محوریت آموزشهای لازم برای بازرگانان ایرانی برگزار کنیم، تا از این نوع مسائل جلوگیری به عمل آید.