اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
یادداشتی که اکنون پیشرو داریم مربوط به انجمن ملی صنعت پخش ایران بوده که توسط سهراب کارگر رئیس هیاتمدیره انجمن تهیه شده است.
صنعت پخش بهعنوان یکی از ارکان اصلی زنجیره تأمین کشور، نقشی تعیینکننده در پایداری اقتصادی، دسترسی عادلانه مردم به کالا و ثبات بازار دارد. با این حال در سالهای اخیر این صنعت با سه چالش محوری مواجه بوده که تمرکز اصلی بر پیگیری آنها بوده است.
نخستین چالش، ناکارآمدی در برخی سیاستهای تنظیمگری و مداخلات ناهماهنگ در نظام توزیع کالاست. تصمیمات مقطعی، قیمتگذاری دستوری، صدور بخشنامههای متناقض و نبود درک دقیق از سازوکار صنعت پخش در مواردی موجب افزایش هزینههای عملیاتی، تضعیف شبکههای رسمی توزیع و شکلگیری بینظمی در بازار شده است.
چالش دوم، فشارهای شدید مالی و نقدینگی بر شرکتهای پخش است. تورم مزمن، افزایش هزینههای لجستیک، سوخت، ناوگان و نیروی انسانی، در کنار محدودیت دسترسی به منابع مالی، توان سرمایهگذاری و نوسازی زیرساختها را کاهش داده و پایداری بنگاهها را با تهدید جدی مواجه کرده است.
به عنوان سومین چالش، میتوان از عقبماندگی در حوزه تحول دیجیتال نام برد. در شرایطی که در بسیاری از کشورها توزیع هوشمند و دادهمحور به مزیت رقابتی تبدیل شده، بخشی از صنعت پخش ایران همچنان با مدلهای سنتی فعالیت میکند که این موضوع بر بهرهوری و سرعت پاسخگویی به بازار اثر منفی گذاشته است.
مداخلات ناهماهنگ در نظام توزیع، میتواند به اختلال در تأمین کالا، افزایش رانت، کاهش شفافیت و تضعیف اعتماد عمومی منجر شود. وقتی شبکه رسمی توزیع تضعیف شود، هزینههای اجتماعی و اقتصادی افزایش مییابد و کارآمدی بازار کاهش پیدا میکند.
فشارهای مالی بر شرکتهای پخش نیز مستقیم پایداری زنجیره تأمین را تهدید میکند. اگر شرکتهای حرفهای نتوانند به فعالیت پایدار ادامه دهند، نتیجه آن کاهش کیفیت خدمات توزیعی و در نهایت آسیب به دسترسی مردم به کالاهای اساسی خواهد بود.
عقبماندگی دیجیتال نیز موجب اتلاف منابع، افزایش هزینهها و کاهش توان پیشبینی بازار میشود. حل این مسائل برای ارتقای بهرهوری اقتصاد، کاهش هزینههای مبادله و ایجاد ثبات پایدار در بازار مصرف، ضرورتی انکارناپذیر است.
رویکرد انجمن همواره مبتنی بر تعامل سازنده و گفتوگوی مستمر با سیاستگذاران، نهادهای اجرایی و فعالان بخش خصوصی بوده است. در این چارچوب، انجمن با برگزاری جلسات تخصصی، تشکیل کمیتههای هدفمند، تدوین بیانیهها و مکاتبات رسمی با وزارتخانهها و سازمانهای تنظیمگر، تلاش کرده است دیدگاه کارشناسی صنعت پخش را بهصورت منسجم منتقل کند.
از جمله اقدامات مشخص در این حوزه میتوان به پیگیری موضوع حذف برخی مجوزهای غیرضرور در چارچوب کمیته مقرراتزدایی، حمایت از اعضا در وصول مطالبات از فروشگاههای زنجیرهای، برگزاری دورههای آموزشی مرتبط با سامانههای جامع توزیع کالا و همچنین برگزاری منظم کنفرانس و نمایشگاه تخصصی صنعت پخش اشاره کرد.
در حوزه تحول دیجیتال نیز با ترویج گفتمان نوآوری، بررسی پیشنهادهای همکاری شرکتهای فناوری اطلاعات و طرح موضوع در نشستها و نمایشگاههای تخصصی، تلاش شده است ضرورت حرکت بهسوی توزیع هوشمند به مطالبهای جدی در صنعت تبدیل شود.
نتایج این اقدامات، هرچند تدریجی، اما قابلتوجه بوده است. افزایش توجه سیاستگذاران به نقش صنعت پخش در امنیت اقتصادی، اصلاح برخی رویههای اجرایی، تقویت جایگاه انجمن بهعنوان مرجع مشورتی و شکلگیری ادبیات مشترک در میان فعالان صنعت، از مهمترین دستاوردهاست.
در سال ۱۴۰۴، ایدهای نوآورانه با محوریت ایجاد یک بستر مشترک دادهمحور برای بهینهسازی توزیع و تصمیمگیری در صنعت پخش طراحی اولیه شده است. این طرح با هدف همافزایی دادهها، افزایش شفافیت، کاهش هزینههای عملیاتی و ارتقای بهرهوری شکل گرفته و اکنون در مرحله بررسی اجرایی و جلب مشارکت ذینفعان قرار دارد.
امروز بسیاری از فعالان این حوزه، انجمن را بهعنوان مرجع حرفهای و نقطه اتکای صنفی خود میشناسند. همچنین در مدیریت برخی شرایط خاص بازار، انسجام شبکه توزیع و هماهنگی میان شرکتهای پخش و تولیدکنندگان، نقش مهمی در جلوگیری از بروز کمبود و التهاب ایفا کرده است.
تقویت صنعت پخش، به معنای تقویت حلقه اتصال تولید و مصرف است. برای فعالان اقتصادی، ثبات در سیاستگذاری، کاهش هزینههای مبادله و امکان برنامهریزی بلندمدت فراهم میشود. برای عموم مردم نیز دسترسی پایدارتر، عادلانهتر و شفافتر به کالاهای مصرفی تضمین خواهد شد.
در نهایت، کارآمدی نظام توزیع میتواند به افزایش اعتماد عمومی، کاهش تنشهای بازار و تقویت سرمایه اجتماعی منجر شود. صنعت پخش صرفاً یک فعالیت خدماتی نیست؛ بلکه زیرساختی راهبردی برای ثبات اقتصادی کشور است.
انجمن ملی صنعت پخش ایران در افق ۱۴۰۵، سه اولویت اصلی را دنبال خواهد کرد: نخست، پیگیری اصلاحات ساختاری در حوزه تنظیمگری و کاهش مداخلات غیرکارشناسی. دوم، تقویت زیرساختهای مالی و اعتباری شرکتهای پخش و بازنگری در سازوکار تعیین حاشیه سود متناسب با رشد هزینهها. و سوم، تسریع در تحول دیجیتال و توسعه زیرساختهای دادهمحور در صنعت.
برگزاری هشتمین کنفرانس و نمایشگاه تخصصی صنعت پخش ایران و تثبیت جایگاه این صنعت در اسناد بالادستی اقتصادی کشور نیز در دستور کار قرار دارد.
امیدواریم با همراهی بخش خصوصی و حمایت نهادهای مرتبط، این ایده به یک الگوی عملیاتی مؤثر در صنعت پخش کشور تبدیل شود.