اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
یادداشتی که اکنون پیشرو داریم مربوط به انجمن سازندگان تجهیزات صنعتی ایران (ستصا) است.
اعضا و هیات مدیره انجمن سازندگان تجهیزات صنعتی ایران (ستصا) در سالی که پشت سر گذاشتیم تلاش کردند با رفع موانع قانونی و بوروکراسیهای اداری، حل بحران ارز، ثبت سفارش و تسهیل فرآیندهای گمرکی و ارائه راهکارهای اجرایی برای کاهش آثار منفی ناشی از ناترازی انرژی به ویژه برای صنایع در مسیر ارتقای جایگاه تولید داخلی و تقویت آنها که شعار اصلی این انجمن است، گام بردارند.
در این راستا میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
یک) موانع ناشی از قوانین، مقررات و بوروکراسی اداری (تأمین اجتماعی، مالیات و حمایت از ساخت داخل)
این چالش شامل مشکلات ناشی از بخشنامههای خلقالساعه، عدم اجرای صحیح قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی، مشکلات عدیده با سازمان تأمین اجتماعی (حسابرسیها و ضرایب بیمه) و مسائل مالیاتی است.
دو) بحران تخصیص ارز، ثبت سفارش و فرآیندهای گمرکی
مشکلات مربوط به دستورالعملهای محدودکننده تخصیص ارز، صفهای طولانی دریافت ارز، ممنوعیتهای ثبت سفارش برای کالاهای دارای توان ساخت داخل و چالشهای ترخیص کالا از گمرک.
سه) ناترازی انرژی و کمبود زیرساختهای تولید
بحران کمبود برق و انرژی که منجر به قطعیهای مکرر و آسیب به صنایع شده است، به همراه هزینههای بالای زیرساختی برای تأمین انرژی جایگزین
آسیبشناسی چالشها و اهمیت حل آنها
یک) آسیبهای موانع قانونی و بوروکراسی
صدور بخشنامههای متعدد و حسابرسیهای سختگیرانه باعث بلوکه شدن منابع مالی شرکتها، درگیری مداوم مدیران با نهادهای دولتی به جای تمرکز بر تولید و تحمیل هزینههای گزاف بیمهای و مالیاتی شده است. همچنین عدم رعایت قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی باعث واگذاری پروژهها به شرکتهای خارجی و بیکاری ظرفیتهای داخلی میشود.
با رفع چالش، شفافیت و ثبات در قوانین ایجاد شده، نقدینگی به چرخه تولید باز میگرداند و با تضمین بازار داخلی برای سازندگان، انگیزه سرمایهگذاری افزایش مییابد.
دو) آسیبهای بحران ارزی و گمرکی
به دلیل تأخیر در تأمین مواد اولیه و قطعات با افزایش زمان تولید، افزایش قیمت تمام شده محصولات به دلیل دموراژ و خواب کالا در گمرک و از دست رفتن زمان تحویل پروژهها روبهرو هستیم.
با تسریع در تخصیص ارز و تسهیل واردات مواد اولیه، شریان حیاتی کارخانجات باز نگه داشته شده و از تعطیلی واحدها جلوگیری میشود.
سه) آسیبهای ناترازی انرژی
خاموشیهای برنامهریزی شده و نشده باعث کاهش تیراژ تولید، خرابی تجهیزات گرانقیمت و افزایش ضایعات میشود. از طرفی تأمین انرژی پایدار، پیششرط اصلی هرگونه فعالیت صنعتی است. حل این مشکل مستقیم بر ثبات تولید تأثیر میگذارد.
چگونگی ورود به مسائل و اقدامات اجرایی (با استناد به گزارشات)
انجمن ستصا از طریق تشکیل کمیتههای تخصصی، مکاتبات رسمی و جلسات با سطوح عالی حاکمیتی به این مسائل ورود کرده است.
برای حل چالش اول مکاتبات و پیگیری حقوقی انجام شد. مکاتبه با سازمان تأمین اجتماعی برای لغو «دستور اداری مرتبط با مدیر طرح ارتقای مدیریت وصول و جلوگیری از اعمال ضریب بیمه برای قراردادهای خریدوفروش
تلاش و پیگیری اصلاح آییننامه اجرایی ماده ۶۱ قانون رفع موانع تولید
حضور در مراجع تصمیمگیر برای پیگیری و معرفی نمایندگان جدید انجمن در هیاتهای حل اختلاف مالیاتی و حضور در جلسات بازنگری قوانین AVL لیست بلند منابع در وزارت نفت و درنهایت برنامهریزی به منظور برگزاری همایش تخصصی قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی
برای چالش دوم اعتراض رسمی صورت گرفت. پیگیری و اعتراض به دستورالعمل فعلی تخصیص ارز با تأکید بر تفاوتهای ماهوی صنایع ماشینسازی با سایر صنایع
همچنین پیشنهاد تعرفهای ارائه شد. مکاتبات متعدد با وزارت صمت و سازمان توسعه تجارت برای اصلاح تعرفههای گمرکی تجهیزات تخصصی
و در ادامه جلوگیری از واردات آنچه در داخل تولید میشود. راهاندازی سامانه استعلام ساخت داخل (برای مکانیزه شدن تعیین توانمندیهای ساخت داخل حوزه ساخت تجهیزات و ماشینآلات صنعتی) و پیگیری جلوگیری از حذف کارتابل فنی و بررسی دقیق برای اعمال ممنوعیت ثبت سفارش کالاهایی که توان ساخت داخل دارند.
برای حلوفصل چالش سوم مذاکرات و مکاتبات گسترده با گروه اقتصادی بیت مقام معظم رهبری، اتاق ایران، فدراسیون نفت و وزارت صمت انجام شد.
از سوی دیگر راهکارهای جایگزین نیز دنبال شد. مکاتبه با مقامات عالی وزارت صمت برای ایجاد بستر مناسب استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مورد نیاز صنایع
در این بین تعدیل هزینهها نیز پیگیری شد. درخواست تعلیق دریافت هزینههای مابهالتفاوت و ترانزیت تا پایان سال ۱۴۰۳ و اصلاح سیاستگذاری تعرفههای انرژی
خروجی مشخص اقدامات و فعالیتها
یک) دستاورد در استفاده از ظرفیت قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخل
تصویب دهها طرح در هیات نظارت بر قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخل که نشاندهنده جلوگیری از خروج ارز و ارجاع کار به سازندگان داخلی است
دو) تسهیلگری در تأمین اجتماعی و مالیات
ایجاد میز خدمت و مشاوره تأمین اجتماعی در دبیرخانه انجمن
جلوگیری از حذف کارتابل فنی (که ابزار کنترل واردات است)
سه) توسعه بازار و صادرات به عنوان خروجی پیگیریهای بینالمللی
طراحی مدل ایجاد ستاد رفع موانع صادرات
انعقاد تفاهمنامه و برگزاری نشستهای B2B با نمایندگان روسیه (انجمن گاز روسیه و مرکز توسعه تجارت روسیه) برای باز کردن بازار جدید
چهار) رشد تشکل
افزایش تعداد اعضا (۳۴ عضو جدید) که نشاندهنده اعتماد فعالان اقتصادی به خروجیهای انجمن است.
تأثیر حل مسائل بر توسعه اقتصادی و پایداری اجتماعی
در این رابطه باید به تثبیت اشتغال اشاره کرد. پیگیری بحران نیروی انسانی و مسائل تأمین اجتماعی مستقیم از تعدیل نیرو در کارخانهها جلوگیری کرده و امنیت شغلی کارگران فنی را حفظ میکند.
جلوگیری از خروج ارز که با نظارت بر اجرای قانون حداکثر (جلوگیری از واردات کالای دارای مشابه داخلی) و بومیسازی تجهیزات (تأیید شده توسط مصوبات هیئت نظارت)، میلیاردها یورو ارز در داخل کشور حفظ شده و به چرخه اقتصاد ملی تزریق میشود.
تابآوری انرژی: ایجاد بستر مناسب در استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و درخواست تعلیق هزینههای مرتبط با انرژی باعث میشود شرکتها تولید خود را حفظ کنند و از برخی شوکهای جلوگیری میشود.
ایجاد امید در فعالان اقتصادی و مردم: برای فعالان بخش خصوصی، مشاهده اینکه یک تشکل صنفی قادر است با عالیترین سطوح نظام مکاتبه نموده و قوانینی مانند بخشنامههای تأمین اجتماعی را اصلاح کند، حس «شنیده شدن» و «اثرگذاری» را تقویت و از مهاجرت سرمایه و نخبگان صنعتی جلوگیری میکند. اگرچه این تأثیرگذاری تشکلها باید در بدنه دولت بیشتر شود.
در نهایت برای عموم مردم: شعار اصلی ستصا، حمایت از ساخت داخل، تقویت صنایع داخلی به معنای کاهش وابستگی به خارج، ثبات قیمت کالاها و حفظ فرصتهای شغلی برای فرزندان این مرزوبوم است.