اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی ایران است.
اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی ایران در حوزه تولید و صادرات تجهیزات پزشکی با بیش از 15 سال سابقه بیش از 150 شرکت فعال تولیدی، دانشبنیان نوپا و فنآورمحور را زیر پوشش دارد و طی سالهای گذشته به یکی از نهادهای اثرگذار و مرجع در این صنعت راهبردی تبدیل شده است.
این اتحادیه توانسته بستری مناسب برای همافزایی توانمندیهای ملی، توسعه نوآوری، ارتقای کیفیت تولیدات داخلی و افزایش سهم ایران در بازارهای منطقهای و بینالمللی را فراهم آورد. در حال حاضر تأمین بیش از 70 درصد نیاز تجهیزات پزشکی کشور، صادرات به بیش از 60 کشور جهان از سوی 40 شرکت عضو این اتحادیه صورت میگیرد.
همچنین بیش از 70 شرکت عضو اتحادیه، دانشبنیان هستند و اتحادیه توانایی تجهیز بیش از 85 درصد یک مرکز درمانی و بیمارستانی تازه تأسیس با محصولات تولیدی کاملاً ایرانی را در کارنامه خود دارد.
اعضای اتحادیه با تکیه بر دانش فنی روز، استانداردهای بینالمللی و رویکردی مبتنی بر تحقیق و توسعه در زمینه طراحی، تولید و صادرات طیف گستردهای از تجهیزات پزشکی فعالیت داشته و نقش مهمی در کاهش وابستگی به واردات و ارزآوری ایفا میکنند. محصولات تولیدی این اتحادیه شامل تجهیزات اتاق عمل، آیسییو (ICU)، سیسییو (CCU)، اورژانس، دیالیز، بخش مراقبتهای ویژه نوزادان، اتاقهای ریکاوری، بخش تصویربرداری، آزمایشگاهی، گازهای طبی، اتو کلاو، دندانپزشکی، پروتزهای ارتوپدی، هتلینگ، آمبولانس، مصرفی و... میشود.
مشکلات و چالشهای صنعت
علیرغم موفقیتهای این صنعت در حفظ و ارتقا سلامت جامعه و تأمین بازار با توجه به وضعیت نابهسامان اقتصادی در سایه تحریمها و سیاستهای ناکارآمد و همچنین به دلیل برخی موانع بنیادی و ساختاری و محدودیتهای داخلی و خارجی از جمله سیاست ارز ترجیحی، رقابت بخش دولتی و شبهدولتی با بخش خصوصی، کمبود بودجه و نقدینگی، دیون و مطالبات شرکتها (بالغ بر 20 همت در سال 1404)، صنعت تجهیزات پزشکی را طی سالیان گذشته بسیار آسیبپذیر کرده است.
این اتحادیه در راستای رسالت و مأموریت صنفی خود مبنی بر بهبود محیط کسبوکار، تقویت و توسعه تولید داخل و صادرات، مکاتبات و جلسات متعددی برگزار کرده، مطالعات مشترکی با نهادهای حاکمیتی و سازمانهای مرتبط انجام داده و مستنداتی متقن و تحلیلی برای معرفی صنعت، ظرفیتها و توانمندیهای آن تدوین کرده و راهکارهای عملیاتی و اجرایی برای تصمیم گیران و سیاستگذاران در راستای رفع چالشهای موجود ارسال کرده است.
الف) ارز ترجیحی
متأسفانه واقعیت سیاست ارز ترجیحی بهعنوان یک اهرم حمایتی در ایجاد تعادل قیمتی از سوی دولت در طی سالهای گذشته نشانگر تأثیرات منفی متعددی بر اقتصاد کشور از قبیل ایجاد ناکارآمدی در بازارها، ناترازی بودجه، تحریف قیمتهای نسبی در اقتصاد، ایجاد فرصتهای رانتجویی، بههمریختگی ساختار نظام تولید داخل، آسیب به صنایع وابسته به صادرات به دلیل افزایش هزینهها، ایجاد یارانه بیشتر برای کالاهای خارجی و واردات، افزایش واردات و شرکتهای وارداتی، عدم تشویق مصرف کالای داخلی و احتمال قاچاق معکوس بوده است. چندنرخی بودن ارز ذاتاً رانتزا بوده و در بلندمدت باعث پایداری فقر میشود.
این موضوع طی سالهای اخیر از سوی این اتحادیه به کرات و به طرق مختلف اعم از اعلام در رسانههای جمعی، ملاقات حضوری، رویدادهای مختلف، مکاتبات متعدد و شکوائیه منعکس و در نهایت طی ماههای اخیر این سیاست از سوی دولت لغو و ابلاغ شد. هرچند در حوزه دارو و تجهیزات به دلیل حساسیت و اهمیت آن حذف ارز ترجیحی بهطور کامل صورت نگرفت ولی حذف تدریجی آن بهمنظور کنترل شوک و اثرات کوتاهمدت بر سلامت جامعه در دستور کار قرار داشته و امید است با مدیریت هوشمندانه طی ماههای آینده بهطور کامل حذف شود.
ب) دخالت مستقیم دولت در صنعت تجهیزات پزشکی
در سالهای اخیر دخالت مستقیم و غیرهدفمند دولت در فرآیندهای تولید، قیمتگذاری، تخصیص ارز و توزیع، به دلیل تضاد منافع، باعث بروز مشکلات ساختاری در عملکرد این صنعت شده است. چرا که دخالت دولت در صنعت تجهیزات پزشکی، به جای ایفای نقش سیاستگذار و ناظر به سطح تصدیگری، ورود به بازار کسبوکار، مداخله اجرایی و ایجاد رقابتی نابرابر رسیده است. این رویکرد موجب کاهش انگیزه سرمایهگذاری و نوآوری، کاهش کارایی اقتصادی و بهرهوری، تضعیف تولید و بخش خصوصی واقعی با ایجاد رقابت نابرابر، فساد ساختاری و ایجاد انحصار و رانت جویی در زنجیره تأمین و افزایش وابستگی به واردات شده است.
برخی شرکتهای دولتی و شبهدولتی علیرغم ممنوعیتهای قانونی، همچنان در رقابتی نابرابر به دلیل داشتن پشتوانه مالی و برخورداری از برخی امکانات و ظرفیتهای دولتی و عمومی، برخی محصولات تجهیزات پزشکی را تولید میکنند این درحالیست که به تعداد مکفی شرکت تجهیزات پزشکی بخش خصوصی در تولید آن محصولات وجود دارد و حضور دولت در رقابت با بخش خصوصی موجبات تضعیف و تعطیلی بخش خصوصی را فراهم کرده است.
در این زمینه پیگیریهای متعددی از سوی اتحادیه صورت پذیرفته و موفق به اخذ احکامی در رابطه با تعیین مهلت 6 ماهه برای خروج شرکتهای دولتی از چرخه تولید برخی محصولات (ونتیلاتور، ایمپلنتها و الکترو شوک) شده است.
رویکردها و اولویتهای اتحادیه برای سال 1405
استراتژی و اولویتهای اتحادیه برای تقویت زنجیره تأمین و راهکارهای جایگزین واردات و همچنین تقویت تولید با اتکا به ظرفیتهای داخلی برای برنامهریزی سال 1405 به شرح زیر است.
حمایت از شرکتهای دانشبنیان نوپا بهمنظور ایجاد انگیزه برای جذب، نگهداشت و ممانعت از مهاجرت نیروی انسانی نخبه و جوان کشور و افزایش اشتغال
پیگیری تحقق و تولید انبوه 28 طرح پیشران و نوآور منتخب اعضای اتحادیه با صرفهجویی ارزی حدود 230 میلیون دلار
برنامهریزی تولید 21 محصول دارای بالاترین میزان ارزبری و با صرفهجویی ارزی حدود 600 میلیون دلار توسط 400 شرکت دانشبنیان برای صرفهجویی ارزی، کاهش وابستگی به واردات و تقویت شرکتهای دانشبنیان
توسعه بازارهای جایگزین و صادرات با رویکرد ایجاد پایگاههایی در برخی کشورهای همسایه و CIS برای توسعه صادرات و کاهش وابستگی به بازارهای تحریمکننده
نکته پایانی اینکه، اصلاح حکمرانی صنعت از جمله حرکت تدریجی به سمت حذف ارز ترجیحی، خروج دولت از تولید رقابتی، پرداخت مطالبات، حفظ منابع انسانی، توسعه و تقویت صادرات، کاهش تضاد منافع، تقویت نهاد تنظیمگر مستقل، شفافسازی قیمتگذاری و حمایت مستقیم و هدفمند از تولید مولد و ظرفیتهای داخلی و مصرفکننده نهایی بهجای مداخله در حلقه تولید، از جمله راهکارهای تقویت صنعت تجهیزات پزشکی است.