اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به انجمن شیر خشک و غذای کودک است.
در سالهای اخیر صنعت شیر خشک با چالشهای متعددی از جمله عدم تأمین ارز بهموقع، قیمتگذاری دستوری و عدم همخوانی قیمت مصوب با بهای تمامشده واقعی، کمبود نقدینگی و نبود سازوکار پایدار سرمایه در گردش دست به گریبان بوده است.
این صنعت وابستگی مستقیم به واردات برخی مواد اولیه حیاتی (مانند لاکتوز/وی/ویتامینها و مینرالها/امولسیفایرها) و همچنین اقلام بستهبندی (قوطی، درب، فویل، نیتروژن، چاپ و لیبل) دارد. ناپایداری در تخصیص ارز و تأخیر در تأمین، مستقیم تولید را متوقف یا کمظرفیت میکند.
از سوی دیگر، قیمتگذاری بدون فرمول شفاف و بدون لحاظ تغییرات نرخ ارز، قیمت مواد اولیه، دستمزد، انرژی، حمل، هزینههای آزمایشگاهی و استاندارد موجب شده قیمت مصوب از بهای تمامشده عقب بماند و تولیدکننده در عمل با زیان یا حاشیه غیرقابل دوام فعالیت کند.
حتی در زمان تخصیص ارز، چرخه نقدینگی (پیشپرداختها، زمان طولانی تأمین، مطالبات، و تأخیر در تسویه) باعث میشود امکان خرید بهموقع مواد و استمرار تولید فراهم نشود. نرخهای تأمین مالی و محدودیتهای اعتباری نیز فشار را تشدید کرده است.
این موارد همگی دستبهدست هم داده و آسیبهای اقتصادی و اجتماعی متنوعی به وجود آورده است. بخش اول این آسیبها ناشی از عدم تأمین ارز به موقع است. کوچکترین وقفه در تولید شیر خشک نوزاد به کمبود فوری در شبکه توزیع تبدیل میشود.
افزایش هزینهها، شکلگیری بازار غیررسمی و کمبود، انگیزه احتکار و بازار سیاه ایجاد میکند و خانوار را تحت فشار قرار میدهد.
تهدید سلامت عمومی و تغذیه نوزادان را میتوان به عنوان مهمترین آسیب ناشی از موارد ذکر شده در نظر گرفت. شیر خشک نوزاد کالای حساس و حیاتی است؛ از این رو، بیثباتی عرضه آثار مستقیم بر امنیت غذایی و سلامت دارد. تضمین امنیت غذایی نوزادان، کاهش التهاب بازار و پیشگیری از هزینههای اجتماعی و درمانی از مهمترین و ضروریترین اقداماتی است که باید از سوی سیاستگذاران و تصمیمگیران مورد توجه قرار گیرد.
آسیبهای قیمتگذاری دستوری در این حوزه نیز قابل توجه هستند. عدم تطابق قیمت تمامشده محصولات با قیمت نهایی مصرفکننده باعث کاهش انگیزه تولید و سرمایهگذاری، انتقال فشار به حلقههای توزیع و تشدید کمبود و عدم عرضه خواهد شد.
در صورتیکه این موارد حل شوند، میتوان شاهد پایداری تولید داخلی، حفظ کیفیت و کاهش ریسک وابستگی به واردات محصول نهایی بود.
دسته سوم آسیبها که میتوان به آن اشاره کرد، آسیبهای ناشی از کمبود نقدینگی است. وقفه در تأمین مواد اولیه، توقف خط تولید، افزایش هزینه مالی تمامشده و تأخیر در پرداخت به زنجیره تأمین مهمترین تبعات کمبود نقدینگی و عدم دسترسی کافی به منابع مالی هستند.
با تخصیص منابع مالی کافی و جبران کمبود نقدینگی در این صنعت استمرار تولید، جلوگیری از تعطیلی خطوط، حفظ اشتغال و تثبیت قیمت مصرفکننده در بلندمدت دور از ذهن نخواهد بود.
انجمن تولیدکنندگان شیر خشک و غذای کودک در جهت رفع این موانع و نقشآفرینی هرچه بیشتر برای چالشهای ارزی موجود، از طریق راهکارهای زیر به مسئله ورود کرده است.
جمعآوری دادههای واقعی صنعت
نیاز ارزی ماهانه/فصلی، اقلام حیاتی، زمان تأمین، نقاط گلوگاهی
مکاتبه و پیگیری رسمی با نهادهای بانک مرکزی، وزارت صمت، سازمان غذا و دارو، سازمان حمایت، سازمان مبارزه با قاچاق
واردات مواد اولیه بهصورت حداقلی در جهت جلوگیری در وقفه تولید
برای رسیدن به سازوکاری اجرایی، انجمن پیشنهاد تخصیص ارز با مدل «برنامه تولید-محور» را ارائه کرده است. بر این اساس، تخصیص بر اساس ظرفیت واقعی و عملکرد عرضه صورت خواهد گرفت.
پیشنهادهای اجرایی برای رفع چالش قیمتگذاری
تهیه آنالیز بهای تمامشده و ارائه مستندات تغییرات هزینهای (ارز/مواد/حمل/دستمزد/آزمایش/استاندارد) و ارائه آن به سازمان غذا و دارو و سازمان حمایت، پیشنهاد فرمول قیمتگذاری شفاف (قابل ممیزی و قابل اجرا)، تعدیل دورهای (مثلاً فصلی) بر پایه شاخصهای هزینهای مشخص، تفکیک محصولات بر اساس ترکیب مواد و استانداردها، برگزاری جلسات فنی با سازمان حمایت/غذا و دارو برای همراستاسازی قیمت و جلوگیری از آسیب به استاندارد محصول به عنوان پیشنهاد، ارائه شده است.
متأسفانه نامههای متعدد انجمن به این ارگانها و هشدار کمبود هیچ نتیجهای نداشته است. اگر سه چالش عنوانشده مدیریت شوند، تولید قابل پیشبینی شده، اعضای انجمن از زیان خارج میشوند، هزینههای تولید کاهش پیدا میکند و محصولات شیر خشک اطفال در دسترس عموم قرار میگیرند.
در شرایط فعلی و با وجود چالشهای مطرح، اولویتهای انجمن تولیدکنندگان شیر خشک و غذای کودک برای سال جاری متمرکز بر تثبیت و قابل پیشبینی کردن تأمین ارز و زنجیره تأمین، اصلاح سازوکار قیمتگذاری با فرمول شفاف و تعدیلپذیر و در نهایت راهاندازی روشی برای تأمین سرمایه در گردش برای صنعت شیر خشک نوزاد است.