اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و زیرساختارهای آن در سال 1404 در راستای ایفای مأموریتهای خود به عنوان صدای رسای بخش خصوصی رویکردی مبتنی بر عملگرایی و نوآوری را پیش روی خود قرار داد تا بر اساس آن نقش خود در نظام حکمرانی کشور را به مثابه نهاد حل مسئله ایفا کند.
هر چند اتاق ایران، اتاقهای استانی، اتاقهای مشترک، تشکلهای اقتصادی و کمیسیونهای تخصصی اتاق ایران در روزهای پایانی سال به منظور حفظ پایداری جریان، تجارت، تولید و اشتغال، همسو با سیاستهای کلان کشور، اولویتهای شرایط اضطرار را پیگیری کردند، در طول سال 1404 موارد ریشهای برای تسهیل تولید، تجارت و محیط کسبوکار را در دستورکار قرار دادند.
از اینرو در پرونده «اتاق ایران؛ نهاد حل مسئله» به تشریح و تبیین فعالیتهای اتاق ایران و زیرساختارهای آن در راستای حل مسئله در سال 1404 میپردازیم.
گزارشی که اکنون پیشرو داریم مربوط به انجمن حبوبات ایران است.
انجمن حبوبات ایران بخش قابلتوجهی از ظرفیت کارشناسی و اجرایی خود را به پیگیری یکی از بنیادیترین چالشهای بازار حبوبات کشور اختصاص داد؛ چالشی که آثار آن بهصورت مستقیم بر امنیت غذایی، ثبات قیمتها و تداوم فعالیت فعالان اقتصادی این حوزه نمایان شد. ریشه اصلی این مسئله، اختلالهای ساختاری در نظام تخصیص ارز و فرآیند واردات بود. موضوعی که طی سالهای اخیر بهتدریج تشدید شده و در سال ۱۴۰۴ به اوج خود رسید.
در طول این سال، سه عامل اصلی بهعنوان چالشهای محوری بازار حبوبات شناسایی شد.
تأخیرهای چندماهه در تخصیص ارز، تغییر ناگهانی تالار ارزی و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز، و نوسان شدید نرخ ارز. بسیاری از واردکنندگان، کالاهای خود را شش تا هفت ماه پیش وارد کشور کرده و حتی به فروش رسانده بودند، اما همچنان در صف دریافت ارز از شبکه بانکی باقی ماندند. این وضعیت موجب شد واردکنندگان، پس از فروش کالا، نه امکان تسویه بدهی با تأمینکنندگان خارجی را داشته باشند و نه توان تأمین سرمایه در گردش لازم برای واردات بعدی را پیدا کنند. در نتیجه، چرخه تأمین کالا دچار اختلال شد و حجم واردات بهطور محسوسی کاهش یافت.
از سوی دیگر، انتقال حبوبات از تالار اول به تالار دوم و افزایش نرخ ارز از حدود ۷۰ هزار تومان به نزدیک ۱۳۰ هزار تومان، فشار مضاعفی بر فعالان این بخش وارد کرد. بسیاری از معاملات ماههای گذشته بر اساس نرخهای پیشین منعقد شده بود، اما در زمان تخصیص ارز واردکنندگان با نرخهای جدید مواجه شدند. این اختلاف قابلتوجه، زیان مستقیم برای اعضای انجمن ایجاد کرد و توازن مالی بنگاهها را بهشدت برهم زد.
تداوم این شرایط، علاوه بر آسیب به بدنه بخش خصوصی، پیامدهای گستردهتری برای اقتصاد و جامعه به همراه داشت. از جمله کاهش واردات، نوسان شدید قیمتها، بیثباتی بازار، تضعیف اعتماد فعالان اقتصادی و افزایش هزینههای معیشتی خانوارها. در چنین وضعیتی، مسئله تخصیص ارز از سطح یک مشکل صنفی فراتر رفت و به یک چالش ملی در حوزه تأمین کالاهای اساسی تبدیل شد.
در مواجهه با این شرایط، انجمن حبوبات ایران رویکردی فعال، منسجم و مستمر در پیش گرفت. برگزاری جلسات تخصصی، جمعآوری مستندات از اعضا، مکاتبه با دستگاههای ذیربط و طرح مطالبات در نشستهای رسمی، از جمله اقداماتی بود که بهصورت منظم دنبال شد. در همین راستا، تعامل مستمر با اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، وزارت جهاد کشاورزی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در دستور کار انجمن قرار گرفت.
از جمله اقدامات انجامشده توسط انجمن میتوان به ارسال نامههای رسمی، برگزاری جلسات مشترک با مسئولان معاونت توسعه بازرگانی و مدیران کل ستادی وزارت جهاد کشاورزی، ارائه گزارشهای کارشناسی درباره آثار تأخیر در تخصیص ارز به واردات به اتاق بازرگانی تهران و ایران، و طرح مطالبات اعضا در کمیسیونهای تخصصی و نشستهای مشورتی اشاره کرد. هدف اصلی این مجموعه اقدامات، تسریع در فرآیند ثبت سفارش، تعیین تکلیف ارزهای معوق و بازگشت به یک نظام پایدار برای تأمین مالی واردات بود.
در نتیجه این پیگیریها، بخشی از مطالبات اعضای انجمن به دستگاههای اجرایی کشور ارجاع شد و پروندههای مربوطه در فرآیند رسیدگی قرار گرفت. حل تدریجی این چالشها میتواند در بلندمدت آثار مثبتی بر توسعه اقتصادی و پایداری اجتماعی کشور داشته باشد؛ از جمله تقویت اعتماد فعالان اقتصادی، بهبود فضای کسبوکار و حمایت مؤثرتر از بخش خصوصی. این روند، در نهایت برای عموم مردم نیز نتایج ملموس و مثبتی به همراه خواهد داشت.
در چنین شرایطی، بازار حبوبات میتواند به سمت تعادل پایدار حرکت کند و زمینهای مناسب برای برنامهریزی بلندمدت بنگاهها فراهم شود. با نگاه به افق پیشرو، اولویتهای انجمن حبوبات ایران برای سال ۱۴۰۵ بر محورهای زیر متمرکز خواهد بود.
تثبیت نظام تخصیص ارز و کوتاهسازی زمان انتظار واردکنندگان
تقویت تعامل ساختاریافته با نهادهای سیاستگذار
حمایت از سرمایه در گردش اعضا
ارتقای جایگاه صنف در فرآیند تصمیمسازی اقتصادی
انجمن حبوبات ایران بر این باور است که تداوم این رویکرد مسئلهمحور، مشارکت فعال با نهادهای حاکمیتی و بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی، میتواند نقشی مؤثر در حل پایدار مشکلات ساختاری بازار و تقویت امید اجتماعی ایفا کند و مسیر توسعه متوازن و پایدار این بخش را هموار سازد.