گزارش تشدید رقابت ژئواکونومیک آمریکا و چین در حوزه پیرامونی ایران به همت مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران تهیه و منتشر شد. در این گزارش ضمن تشریح روند رقابت آمریکا و چین، اثرات آن بر ایران نیز بررسی شده است.
این گزارش با مبنا قرار دادن رقابت اجتنابناپذیر آمریکا و چین و تغییر ماهیت این رقابت از ژئواستراتژیک به ژئواکونومیک در حوزه پیرامونی ایران (خاورمیانه و آسیای مرکزی) به تحلیل تهدیدها و فرصتهای ایران میپردازد.
سند راهبرد امنیت ملی آمریکا (۲۰۲۵) نشاندهنده گذار از رویکرد امنیتمحور به رویکرد اقتصادمحور با تأکید بر دوستی، مشارکت و سرمایهگذاری در خاورمیانه است. در مقابل، راهبرد چین نیز در ذات ژئواکونومیک بوده و هدف آن تأمین انرژی، اتصال کریدورها و گسترش بازارهاست. این تشدید رقابت، اکوسیستم ژئواکونومیک پیرامون ایران را دگرگون کرده و جنگ رمضان (۲۰۲۶) به عنوان یک شوک بیرونی، روندهای موجود را شتاب بخشیده است.
پیامدهای کلی جنگ رمضان
انسداد تنگه هرمز: انسداد این شاهراه انرژی، قیمت نفت برنت را به بالای ۱۰۰ دلار رسانده و در مقابل، کشورها به سمت توسعه کریدورهای خشکیمحور حرکت کردهاند.
بحران کود و امنیت غذایی: اختلال در عبور یکسوم اوره جهان از تنگه هرمز که در روند تأمین غذا اثرگذار خواهد بود.
تسریع دلارزدایی: کمبود دسترسی به دلار در امارات و دیگر کشورها، تمایل به استفاده از یوان را افزایش داده و پیمانهای پولی دوجانبه چین گسترش یافته است.
آسیب به زیرساختهای دیجیتال: حملات به مراکز داده در کشورهای منطقه، تسلیحاتی شدن زیرساختهای ابری را آشکار ساخته و بازسازی آن به احتمال قوی با محوریت شرکتهای چینی انجام خواهد شد.
افزایش نقش انرژی تجدیدپذیر: بیثباتی مسیرهای دریایی، سرمایهگذاری جهانی در انرژی پاک را شتاب داده؛ چین با برتری در پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی، برنده بلندمدت این تحول خواهد بود.
فرصتهای بالقوه برای ایران
کریدور جایگزین: ایران میتواند با تکیه بر کریدور شمال-جنوب (دریای خزر) و اتصال به کشورهای آسیای مرکزی، دسترسی به کالاهای اساسی (گندم، روغن، گوشت) را تضمین و خود را به عنوان نقطه اتصال شرق-غرب و شمال-جنوب معرفی کند.
نهادهای چندجانبه: عضویت در شانگهای، بریکس و بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیایی (AIIB) – در صورت تنظیم کنشهای سیاست خارجی با رویههای این نهادها – میتواند دسترسی به سرمایه و فناوری را تسهیل کند.
چانهزنی نامتقارن: اگر ایران پروژههای خود را در قالب شبکه کلان طرح کمربند و راه تعریف کند، میتواند قدرت چانه زنی بیشتری در تعامل با چین داشته باشد (مانند الگوی اندونزی در برابر چین).
انرژیهای تجدیدپذیر: با توجه به مزیت چین در صنعت سبز، ایران میتواند در پروژههای مشترک انرژی بادی و خورشیدی با کشورهای آسیای مرکزی مشارکت کند.